follow from another instance
Not on this instance? Enter your own instance's domain to go straight to following c/publicystyka@szmer.info there.
preview
Zaskakujące miejsce na takie teksty.
Zaskakujące miejsce na takie teksty.
Po Wołyniu był jeszcze Hrubieszów. Zapomniana historia współpracy polskiego i ukraińskiego podziemia
preview
Tytuł cienki. Ale mainstream polityczny się zmienia. Nie tylko na zachodzie. Razem w tyle?
“Coś nowego dzieje się na lewicy. Świeża grupa socjalistów chce zreformować gospodarkę kontrolą cen, wysokimi podatkami od bogactwa i falą nacjonalizacji. Napędzani gniewem związanym z sytuacją w Gazie zyskują wyborców w niezwykłym tempie.
Wielu z nich zyskało na znaczeniu dopiero niedawno, jak Zack Polanski, który przewodzi Partii Zielonych w Wielkiej Brytanii czy Zohran Mamdani - burmistrz Nowego Jorku. Inni to znani od lat politycy: 70-letni Jean-Luc Melenchon po raz czwarty będzie się ubiegał o urząd prezydenta Francji, ale ogromne poparcie od 20-latków z pokolenia Z sprawia, że może on spoglądać z nadzieją w kierunku Pałacu Elizejskiego”.
Tytuł cienki. Ale mainstream polityczny się zmienia. Nie tylko na zachodzie. Razem w tyle?
“Coś nowego dzieje się na lewicy. Świeża grupa socjalistów chce zreformować gospodarkę kontrolą cen, wysokimi podatkami od bogactwa i falą nacjonalizacji. Napędzani gniewem związanym z sytuacją w Gazie zyskują wyborców w niezwykłym tempie.
Wielu z nich zyskało na znaczeniu dopiero niedawno, jak Zack Polanski, który przewodzi Partii Zielonych w Wielkiej Brytanii czy Zohran Mamdani - burmistrz Nowego Jorku. Inni to znani od lat politycy: 70-letni Jean-Luc Melenchon po raz czwarty będzie się ubiegał o urząd prezydenta Francji, ale ogromne poparcie od 20-latków z pokolenia Z sprawia, że może on spoglądać z nadzieją w kierunku Pałacu Elizejskiego”.
preview
Niżej podsumowania artykułów z newslettera, choć jest więcej.
Roboty i robotnice kultury czytelniczej
ANNA CIEPLAK
Jak to możliwe, że w 2026 roku wciąż zdarza nam się mówić neutralnie o narracji codziennie wciskanej nam przez Dolinę Krzemową? Powiązania między cyfrowym uwikłaniem a zmieniającymi się praktykami czytania są widoczne jak na dłoni.
Dwie osoby to już klub
MAGDALENA ROMANOWSKA
Czas najwyższy pozbyć się wizji klubu książki jako spotkania przy ciastkach margaretkach, w otoczeniu paprotek i ścian z lamperią. Teraz book cluby zakładają gwiazdy pop i zwyciężczynie Wimbledonu, a do wzięcia udziału zaprasza ładna grafika na Instagramie i stories z ankietą.
Świat poza tekstem
ROZMOWA Z ALEKSANDRĄ KORCZAK I KORNELIĄ SOBCZAK
Są takie teksty, które uznajemy za kanoniczne, a ich obecność na liście lektur tylko wzmacnia to poczucie ważności. Tylko czy my te książki naprawdę czytamy, czytaliśmy? Czy może raczej wiemy, że są ważne, bo wyuczyliśmy się interpretacji?
Sieć powiązań
ROZMOWA Z AGATĄ DIDUSZKO-ZYGLEWSKĄ, JOANNĄ GIERAK-ONOSZKO, MAŁGORZATĄ KANOWNIK, ANNĄ ZDROJEWSKĄ-ŻYWIECKĄ
Książka nie może być traktowana jako towar, który przecenia się od pierwszego dnia sprzedaży – rozmawiamy o projekcie Ustawy o ochronie rynku książki.
Miejsce spotkań
ROZMOWA Z KAROLEM FIDOSEM
Mam książki ze wszystkich dziedzin i muszę wiedzieć, co cieszy się powodzeniem w każdej z nich. To oznacza, że ciągle muszę się uczyć. Z prowadzeniem antykwariatu jest trochę jak w „Alicji po drugiej stronie lustra” – musisz biec, by pozostać w miejscu.
Niżej podsumowania artykułów z newslettera, choć jest więcej.
Roboty i robotnice kultury czytelniczej
ANNA CIEPLAK
Jak to możliwe, że w 2026 roku wciąż zdarza nam się mówić neutralnie o narracji codziennie wciskanej nam przez Dolinę Krzemową? Powiązania między cyfrowym uwikłaniem a zmieniającymi się praktykami czytania są widoczne jak na dłoni.
Dwie osoby to już klub
MAGDALENA ROMANOWSKA
Czas najwyższy pozbyć się wizji klubu książki jako spotkania przy ciastkach margaretkach, w otoczeniu paprotek i ścian z lamperią. Teraz book cluby zakładają gwiazdy pop i zwyciężczynie Wimbledonu, a do wzięcia udziału zaprasza ładna grafika na Instagramie i stories z ankietą.
Świat poza tekstem
ROZMOWA Z ALEKSANDRĄ KORCZAK I KORNELIĄ SOBCZAK
Są takie teksty, które uznajemy za kanoniczne, a ich obecność na liście lektur tylko wzmacnia to poczucie ważności. Tylko czy my te książki naprawdę czytamy, czytaliśmy? Czy może raczej wiemy, że są ważne, bo wyuczyliśmy się interpretacji?
Sieć powiązań
ROZMOWA Z AGATĄ DIDUSZKO-ZYGLEWSKĄ, JOANNĄ GIERAK-ONOSZKO, MAŁGORZATĄ KANOWNIK, ANNĄ ZDROJEWSKĄ-ŻYWIECKĄ
Książka nie może być traktowana jako towar, który przecenia się od pierwszego dnia sprzedaży – rozmawiamy o projekcie Ustawy o ochronie rynku książki.
Miejsce spotkań
ROZMOWA Z KAROLEM FIDOSEM
Mam książki ze wszystkich dziedzin i muszę wiedzieć, co cieszy się powodzeniem w każdej z nich. To oznacza, że ciągle muszę się uczyć. Z prowadzeniem antykwariatu jest trochę jak w „Alicji po drugiej stronie lustra” – musisz biec, by pozostać w miejscu.
preview
Luddyści mieli stanowić wymowny przykład jałowego oporu wobec nieuchronności postępu technologicznego. Ale w ich historii wszystko było inaczej, niż uczyły nas szkolne podręczniki. Skoro tak, to może trzeba by jeszcze raz przyjrzeć się temu, jak sobie ten postęp w ogóle wyobrażamy?
Luddyści mieli stanowić wymowny przykład jałowego oporu wobec nieuchronności postępu technologicznego. Ale w ich historii wszystko było inaczej, niż uczyły nas szkolne podręczniki. Skoro tak, to może trzeba by jeszcze raz przyjrzeć się temu, jak sobie ten postęp w ogóle wyobrażamy?
preview
Polecam - świetny tekst.
Polecam - świetny tekst.
preview
cross-postowane z: szmer.info/post/13119291
Tekst ten piszę po tym, gdy przeczytałam skandaliczny artykuł jednego tzw. anarchisty z Federacji Anarchistycznej na temat udziału kobiet w życiu publicznym. Jego wypowiedź operuje dokładnie takimi samymi sformułowaniami jak wypowiedzi tradycyjnych konserwatystów.
Krytykuje on zwracanie uwagi na liczbę kobiet w partiach politycznych i dyskusjach publicznych, pisząc o tym, że aby było po równo kobiet i mężczyzn, szuka się tych pierwszych “na siłę”. Zadaje też kilka manipulacyjnych pytań: Czy taka forma działań międzypłciowych faktycznie promuje równość? Czy przypadkiem nie jest to usilne akcentowanie różnic na tle płci? Po co tak mocno podkreślać różnice między kobietami, mężczyznami czy osobami niebinarnymi, skoro problemy społeczne dotyczą prędzej czy później wszystkich, w różnych proporcjach? (Zauważmy, że widzi, że proporcje są różne, chociaż tyle…).
Widać, że facet ten (a jakże!) nie czytał żadnej feministycznej literatury, nie mówiąc już o anarcho-feministycznej, gdyż znałby wtedy odpowiedzi na swoje pytania i może wtedy tak chętnie nie publikowałby kompletnych bzdur. Ciekawe jest, że dla niego nierówne jest nie tylko dążenie do tego, żeby kobiety stanowiły większość, ale żeby w ogóle stanowiły istotną część danej grupy! Pisze on, że powinien się wypowiadać ten, kto chce.
Nie widzi, nie wiem czy nie zna (byłoby to straszne) historii budowania kapitalizmu na wyzysku kobiet. Dopiero od niedawna kobiety w Europie mają pełne prawa wyborcze, mogą studiować i pracować zawodowo we wszystkich branżach. Wcześniej czasy oświecenia i tworzący się kapitalizm stworzył (nieznany w średniowieczu) podział na pracę produkcyjną męską i pracę reprodukcyjną kobiecą. I tą drugą odarł z wynagrodzenia i dał jej podrzedny status. Kobiety zaczęły być przypisywane do sfery “prywatnej” i niegodne było, aby zajmowały się sferą “publiczną”. Stąd, nawet dziś, nie mają równej pozycji, gdyż społeczeństwo odbiera je po prostu jako mniej wartościowe na rycku pracy, szczególnie w sferach technicznych i militarnych. Udawanie, że płeć nie istnieje, nie sprawi, że ona faktycznie zniknie! Obecnie kobiety pracujące mają przerwy na wychowanie dzieci, często zmuszone są brać mniejszy etat, gdyż wychowują dzieci i ich zarobki są niższe niż mężczyzn. Luka płacowa jest większa, niż wskazują często przytaczane dane. Po uwzględnieniu wykształcenia, stażu pracy i zawodu sięga nawet 12–21 proc. I nie zmniejsza się od kilkunastu lat. Mimo wszystkich kampanii mających na celu zwiększenie liczby dziewcząt w branży technicznej w innych krajach UE, nawet w bardziej neutralnych pod względem płci szkołach w Szwecji więcej dziewcząt wybiera karierę w sektorze zdrowia i edukacji niż w nauce i technologiach.
Wszystko to dowodzi, że wpływ kulturowy jest wciąż silny, a stereotypy i uprzedzenia poznawcze mają ogromny wpływ na programowanie przyszłości dzieci. Ponieważ jednak wszystkie te różnice są konstruowane społecznie, możemy je przezwyciężyć, zmieniając nasz sposób myślenia o zawodowych rolach kobiet i zachęcając dziewczęta do studiowania kierunków ścisłych i odnoszenia w nich sukcesów. Nie ulega wątpliwości, że płeć nie jest wystarczającym powodem do zawężania puli talentów. W tym właśnie pomóc mają parytety.
Dziewczynki i młode kobiety, które nie widzą wzorców innych kobiet np. w reprezentacji muzyczek zespołów rockowych, na kongresach anarchistycznych, wśród autorów wydawanych książek anarchistycznych, wśród opisywanych postaci anarchistycznych (ile znacie anarchistek, a ilu anarchistów?) nie będą wierzyć w swoje siły i możliwości. Dopiero dbanie o równowagę płci może ten problem pokonać, tak aby w przyszłości nie trzeba było zwracać na to uwagi!
Bo to właśnie brak parytetów sprawia, że decyzje podejmuje się na podstawie płci. Jednego z milionów przykładów na potwierdzenie tej tezy dostarcza fenomenalna książka „Niewidzialne kobiety. Jak dane tworzą świat skrojony pod mężczyzn” Caroline Criado Perez. Rzecz dotyczy pewnej amerykańskiej orkiestry filharmonicznej, w której grali sami mężczyźni. W ramach eksperymentu wprowadzono, wcześniej tam niestosowane, przesłuchania kandydatów za kotarą. Dzięki tej metodzie członkowie jury przestali widzieć, kto gra, ocenie podlegała tylko jakość wykonania. W ciągu kilkunastu lat liczba kobiet w orkiestrze wzrosła od całkowitej nieobecności do 45 proc. składu. Okazało się, że wcześniej oceniający nieświadomie uznawali brzmienie za gorsze, kiedy widzieli, że gra kobieta.
Prawie całkowita nieobecność kobiet na najwyższych szczeblach kariery zawodowej, bez związku z ich kompetencjami w danej branży, to niestety smutna reguła. Jak pisze Criado Perez, kobiety stanowią tylko 11 proc. kadry kierowniczej w firmach technologicznych i zaledwie 7 proc. w firmach, które zajmują się finansowaniem start-upów, co przekłada się na to, że dofinansowanie najczęściej dostają start-upy prowadzone przez mężczyzn. Jak wynika z badań przeprowadzonych kilka lat temu przez Krytykę Polityczną i OKO.press, w Polsce kobiety stanowią tylko 14 proc. gości zapraszanych do najważniejszych programów publicystycznych, a mężczyźni bez poczucia niestosowności czy braku kompetencji omawiają w swoim gronie nawet takie tematy, jak ciąża i aborcja czy dostęp do tabletek dzień po. Niezbyt wesoło w kontekście brania pod uwagę kompetencji bez związku z płcią wygląda sytuacja w środowisku akademickim. Badacze z Yale University pod kierownictwem Corinne Moss-Racusin rozesłali do 127 profesorów i profesorek CV młodych naukowców starających się o zatrudnienie w roli kierownika laboratorium badawczego. Te same CV w zależności od tego, czy były podpisane męskim, czy żeńskim imieniem i nazwiskiem, były inaczej oceniane. Kandydatów męskich uznawano za bardziej kompetentnych, częściej oferowano im pracę, o którą się starali, i proponowano im wyższą pensję oraz wsparcie mentorskie niż kobietom.
Te i setki innych badań oraz publikacji z Polski, Europy i świata pokazują, że równouprawnienie kobiet i mężczyzn wciąż pozostaje celem, do którego droga jest długa. A przecież anarchizm powinien przodować w tej działce i równość moglibyśmy zbudować już teraz. A nie za 134 lata, jak oszacowało rok temu Światowe Forum Ekonomiczne. I oczywiście parytety odgórnie narzucane są skandalem. Tak samo jak inne prawa narzucane odgórnie. Ale dbałość o to, żeby jednak były one przestrzegane przez nasze wolnościowe społeczności jest niezbędne i świadczy o dojrzałości emancypacyjnej ruchu.
Mam nadzieję, że autor tego obrzydliwego artykułu też w końcu coś poczyta na ten temat i przemysli swoje nastawienie. A z plusów z przymrużeniem oka, mogę dodać, że więcej anarchistek oznacza też mniej pracy dla anarchistów 😉 Źródła w komentarzu.
Anarchistka. Blog społeczny
cross-postowane z: szmer.info/post/13119291
Tekst ten piszę po tym, gdy przeczytałam skandaliczny artykuł jednego tzw. anarchisty z Federacji Anarchistycznej na temat udziału kobiet w życiu publicznym. Jego wypowiedź operuje dokładnie takimi samymi sformułowaniami jak wypowiedzi tradycyjnych konserwatystów.
Krytykuje on zwracanie uwagi na liczbę kobiet w partiach politycznych i dyskusjach publicznych, pisząc o tym, że aby było po równo kobiet i mężczyzn, szuka się tych pierwszych “na siłę”. Zadaje też kilka manipulacyjnych pytań: Czy taka forma działań międzypłciowych faktycznie promuje równość? Czy przypadkiem nie jest to usilne akcentowanie różnic na tle płci? Po co tak mocno podkreślać różnice między kobietami, mężczyznami czy osobami niebinarnymi, skoro problemy społeczne dotyczą prędzej czy później wszystkich, w różnych proporcjach? (Zauważmy, że widzi, że proporcje są różne, chociaż tyle…).
Widać, że facet ten (a jakże!) nie czytał żadnej feministycznej literatury, nie mówiąc już o anarcho-feministycznej, gdyż znałby wtedy odpowiedzi na swoje pytania i może wtedy tak chętnie nie publikowałby kompletnych bzdur. Ciekawe jest, że dla niego nierówne jest nie tylko dążenie do tego, żeby kobiety stanowiły większość, ale żeby w ogóle stanowiły istotną część danej grupy! Pisze on, że powinien się wypowiadać ten, kto chce.
Nie widzi, nie wiem czy nie zna (byłoby to straszne) historii budowania kapitalizmu na wyzysku kobiet. Dopiero od niedawna kobiety w Europie mają pełne prawa wyborcze, mogą studiować i pracować zawodowo we wszystkich branżach. Wcześniej czasy oświecenia i tworzący się kapitalizm stworzył (nieznany w średniowieczu) podział na pracę produkcyjną męską i pracę reprodukcyjną kobiecą. I tą drugą odarł z wynagrodzenia i dał jej podrzedny status. Kobiety zaczęły być przypisywane do sfery “prywatnej” i niegodne było, aby zajmowały się sferą “publiczną”. Stąd, nawet dziś, nie mają równej pozycji, gdyż społeczeństwo odbiera je po prostu jako mniej wartościowe na rycku pracy, szczególnie w sferach technicznych i militarnych. Udawanie, że płeć nie istnieje, nie sprawi, że ona faktycznie zniknie! Obecnie kobiety pracujące mają przerwy na wychowanie dzieci, często zmuszone są brać mniejszy etat, gdyż wychowują dzieci i ich zarobki są niższe niż mężczyzn. Luka płacowa jest większa, niż wskazują często przytaczane dane. Po uwzględnieniu wykształcenia, stażu pracy i zawodu sięga nawet 12–21 proc. I nie zmniejsza się od kilkunastu lat. Mimo wszystkich kampanii mających na celu zwiększenie liczby dziewcząt w branży technicznej w innych krajach UE, nawet w bardziej neutralnych pod względem płci szkołach w Szwecji więcej dziewcząt wybiera karierę w sektorze zdrowia i edukacji niż w nauce i technologiach.
Wszystko to dowodzi, że wpływ kulturowy jest wciąż silny, a stereotypy i uprzedzenia poznawcze mają ogromny wpływ na programowanie przyszłości dzieci. Ponieważ jednak wszystkie te różnice są konstruowane społecznie, możemy je przezwyciężyć, zmieniając nasz sposób myślenia o zawodowych rolach kobiet i zachęcając dziewczęta do studiowania kierunków ścisłych i odnoszenia w nich sukcesów. Nie ulega wątpliwości, że płeć nie jest wystarczającym powodem do zawężania puli talentów. W tym właśnie pomóc mają parytety.
Dziewczynki i młode kobiety, które nie widzą wzorców innych kobiet np. w reprezentacji muzyczek zespołów rockowych, na kongresach anarchistycznych, wśród autorów wydawanych książek anarchistycznych, wśród opisywanych postaci anarchistycznych (ile znacie anarchistek, a ilu anarchistów?) nie będą wierzyć w swoje siły i możliwości. Dopiero dbanie o równowagę płci może ten problem pokonać, tak aby w przyszłości nie trzeba było zwracać na to uwagi!
Bo to właśnie brak parytetów sprawia, że decyzje podejmuje się na podstawie płci. Jednego z milionów przykładów na potwierdzenie tej tezy dostarcza fenomenalna książka „Niewidzialne kobiety. Jak dane tworzą świat skrojony pod mężczyzn” Caroline Criado Perez. Rzecz dotyczy pewnej amerykańskiej orkiestry filharmonicznej, w której grali sami mężczyźni. W ramach eksperymentu wprowadzono, wcześniej tam niestosowane, przesłuchania kandydatów za kotarą. Dzięki tej metodzie członkowie jury przestali widzieć, kto gra, ocenie podlegała tylko jakość wykonania. W ciągu kilkunastu lat liczba kobiet w orkiestrze wzrosła od całkowitej nieobecności do 45 proc. składu. Okazało się, że wcześniej oceniający nieświadomie uznawali brzmienie za gorsze, kiedy widzieli, że gra kobieta.
Prawie całkowita nieobecność kobiet na najwyższych szczeblach kariery zawodowej, bez związku z ich kompetencjami w danej branży, to niestety smutna reguła. Jak pisze Criado Perez, kobiety stanowią tylko 11 proc. kadry kierowniczej w firmach technologicznych i zaledwie 7 proc. w firmach, które zajmują się finansowaniem start-upów, co przekłada się na to, że dofinansowanie najczęściej dostają start-upy prowadzone przez mężczyzn. Jak wynika z badań przeprowadzonych kilka lat temu przez Krytykę Polityczną i OKO.press, w Polsce kobiety stanowią tylko 14 proc. gości zapraszanych do najważniejszych programów publicystycznych, a mężczyźni bez poczucia niestosowności czy braku kompetencji omawiają w swoim gronie nawet takie tematy, jak ciąża i aborcja czy dostęp do tabletek dzień po. Niezbyt wesoło w kontekście brania pod uwagę kompetencji bez związku z płcią wygląda sytuacja w środowisku akademickim. Badacze z Yale University pod kierownictwem Corinne Moss-Racusin rozesłali do 127 profesorów i profesorek CV młodych naukowców starających się o zatrudnienie w roli kierownika laboratorium badawczego. Te same CV w zależności od tego, czy były podpisane męskim, czy żeńskim imieniem i nazwiskiem, były inaczej oceniane. Kandydatów męskich uznawano za bardziej kompetentnych, częściej oferowano im pracę, o którą się starali, i proponowano im wyższą pensję oraz wsparcie mentorskie niż kobietom.
Te i setki innych badań oraz publikacji z Polski, Europy i świata pokazują, że równouprawnienie kobiet i mężczyzn wciąż pozostaje celem, do którego droga jest długa. A przecież anarchizm powinien przodować w tej działce i równość moglibyśmy zbudować już teraz. A nie za 134 lata, jak oszacowało rok temu Światowe Forum Ekonomiczne. I oczywiście parytety odgórnie narzucane są skandalem. Tak samo jak inne prawa narzucane odgórnie. Ale dbałość o to, żeby jednak były one przestrzegane przez nasze wolnościowe społeczności jest niezbędne i świadczy o dojrzałości emancypacyjnej ruchu.
Mam nadzieję, że autor tego obrzydliwego artykułu też w końcu coś poczyta na ten temat i przemysli swoje nastawienie. A z plusów z przymrużeniem oka, mogę dodać, że więcej anarchistek oznacza też mniej pracy dla anarchistów 😉 Źródła w komentarzu.
Anarchistka. Blog społeczny
preview
Publiczne dyskusje anarchistyczne nie zwracają specjalnie uwagi na kobiety, a jeśli już je przywołują, to jako obce istoty o specjalnych potrzebach (np. ofiary) albo jako bezpłciowe obywatelki (np. pracownice). Jednak założenie, że kwestie płci są nieistotne i nie mają wpływu na nasze (kobiet) życie czy naszą działalność polityczną, jest błędne oraz prowadzi do dalszej dyskryminacji.
Nie żyjemy w rzeczywistości, w której doświadczamy równości. Ani płciowej, ani pod innymi względami cech naturalnych.
Jako anarchistki chcemy wdrażać w życie idee równości, co między innymi polega na rozpoznaniu dysproporcji, zauważeniu braków i określeniu ich przyczyn. Oznacza to kwestionowanie zastanego porządku oraz obranie naszych celów. Jednym z nich jest bezpośrednia reprezentacja: kobiety, które mówią za siebie. Mniejszości, które także mówią swoim głosem, w swoim imieniu. Dopiero kiedy każda osoba będzie w stanie sama siebie reprezentować, będziemy mogły mówić o bezpośrednim udziale w życiu publicznym - czyli o anarchizmie.
Mamy różne płcie, różny wiek, różne kolory skóry i mamy prawo tworzyć swoje grupy, i oddolnie zrzeszać się w taki sposób, aby grupy te mogły jak najlepiej walczyć o swoje prawa. To nie same różnice cech naturalnych są przyczyną hierarchii, lecz to, że osoby uprzywilejowane je wykorzystują i antagonizują, aby się na swoich pozycjach utrzymać. [W książce „Wielogłowa Hydra” autorzy argumentują, że jeszcze na początku XVII wieku wcale nie było pewne, czy rasizm zostanie przyjęty jako główna linia polityczna kolonizacji, ponieważ to dopiero angielska kontrrewolucja i powrót monarchii przyczyniły się do rozwoju białej supremacji, a rasizm naukowy pojawił się dopiero pod koniec XVII wieku, czyli prawie dwieście lat po rozpoczęciu kolonizacji. Podobnie dyskurs przedstawiający kobiety jako istoty odmienne od mężczyzn nie był zaczątkiem wykorzystywania ich w ekonomicznych systemach rodzinno-społecznych, lecz dopiero ich bunt i próby samostanowienia doprowadziły do głoszenia poglądów o czarownicach lub „słabszej naturze” kobiecej.]
Kobiety to połowa naszej społeczności anarchistycznej, połowa społeczeństwa, połowa ludzkości. Jednak w strukturach politycznych czy aktywistycznych wcale nie ma kobiet w takich proporcjach. Jest ich zdecydowanie mniej, a w wielu grupach nie ma ich wcale. Przestańmy udawać, że to jest naturalne i zacznijmy nazwać to, co widzimy: także w środowisku równościowym, jakim są grupy anarchistyczne, mężczyźni mają przywileje, z których korzystają. W tym wypadku przywilej oznacza, że mężczyznom łatwiej się wypowiadać, są głośniejsi, korzystają z tego, że są traktowani poważnie przez media czy partyjnych polityków, nie opiekują się dziećmi bądź innymi członkami rodziny, lepiej zarabiają, więc mogą więcej czasu poświęcić działalności politycznej, są mniej obciążeni emocjonalnie, więc działalność aktywistyczna (często ekstremalna) nie degraduje ich psychicznie, łatwiej im znaleźć pracę dorywczą, co pozwala angażować się w interwencje, na które nie pozwoli sobie osoba pracująca na etat. To tylko część z elementów niezauważalnych różnic płciowych. Jest ich znacznie więcej. Czy są one niewidzialne? Tylko dla osób, które ich nie doświadczają. Dla nas (kobiet) są one szybko rozpoznawalne. Dla wielu z nas są one znane od dawna i staramy się z nimi walczyć. Szybko jednak trafiamy na mur tych, którzy nie widzą płci, tak jak nie widzą koloru skóry. Nie mamy już ochoty zniżać się do poziomu dyskusji, w której słyszymy, że płeć jest niewidzialna, a nasze problemy są takie same. Otóż nie są takie same.
Są różne metody walki o równość płciową. Jednym z nich są parytety - czyli określona ilość osób reprezentujących procentowy udział danej grupy społecznej. Jeżeli mamy 50% kobiet w społeczeństwie to możemy przyjąć, że w ogólnej grupie 50% to MUSZĄ być kobiety. Na przykład robimy konferencję i ustalamy, że 50% prezentacji będzie poprowadzona przez kobiety. Innym sposobem jest tworzenie równoległych struktur kobiecych. Czyli daną funkcję pełni i mężczyzna, i kobieta. Jest bardzo ładne słowo, które określa takie działanie: włączanie Jeżeli zapewniamy miejsce osobom dotąd nieobecnym w danej przestrzeni (miejscu, ale też grupie, wydarzeniu itp.), to jest to włączanie. To nie jest antagonizowanie. Pójdźmy dalej i zapewnijmy odpowiedni procent miejsc osobom niebinarnym. Zapewnijmy zawsze miejsce osobom z niepełnsprawnością, osobom kolorowym POC, młodzieży. Niech w naszych grupach i działaniach będzie miejsce dla każdej osoby, która tego potrzebuje. Ale żeby to miejsce było, no niestety ktoś musi zrezygnować. Ktoś musi słuchać, a nie mówić.
Parytety, włączanie, spotkania osób dyskryminowanych i inne działania są dziedzictwem anarchizmu. Od początku istnienia tej idei. Anarchizm to nie tylko Wolne Kobiety w rewolucyjnej Hiszpanii. Kobiece zjazdy odbywają się od kilkunastu lat w społecznościach Zapatystów i raczej dziwne by było, gdyby jakiś anarchista przyszedł do nich i zaczął je wyzywać i zabraniać im spotkań. Parytety to główne założenia rewolucji kurdyjskiej. Czy polscy anarchiści przeprowadziliby tam kontrrewolucję, rozbijając kobiecą armię i struktury dwupłciowe? I dlaczego niektórym tak bardzo przeszkadza, że na zjeździe czy spotkaniu połową uczestników byłyby kobiety? Co w tym pomyśle budzi taki strach? Anarchizm przede wszystkim zakłada jedno: każda grupa może się organizować oddolnie, jak chce i nikt nie ma prawa zmuszać jej do konkretnych zachowań. Zastraszać, ani obrażać. Siłowe wpływanie na działalność innej grupy jest przejawem władzy, hierarchii i dominacji. Zupełnym przeciwieństwem anarchizmu.
Oczywiście mamy inne grupy społeczne, które także są dyskryminowane. Zdajemy sobie sprawę, że niezamożny mężczyzna z małej miejscowości jest niżej na drabinie hierarchii niż wykształcona, biała kobieta z dużego ośrodka. Dlatego widzimy parytety czy inne metody celowego tworzenia miejsca nie jako próba rozwiązania dla konkretnej płci, ale także dla tych wszystkich grup, które tego potrzebują. Także dla mężczyzn, którzy czują, że z powodu którejś z cech są wykluczeni.
W teorii idea, która głosi, że miejsce ma każdy, kto chce; że mówi bądź uczestniczy w grupie ten, kto się zgłosi, bez względu na swoje cechy, jest piękna. Jednak to podejście “mówi, kto chce” jest bardzo problematyczne. Po pierwsze skąd wiemy, kto rzeczywiście chce, jeśli nie spytaliśmy wszystkich osób? Co jeśli ktoś by chciał, ale nie miał informacji o samym spotkaniu? Co jeśli ktoś chciał, ale nie mógł dotrzeć na miejsce, bo jest niepełnosprawny? Bo go nie stać na transport? Bo musiał opiekować się chorą córką? Bo po prostu nie mógł dojść do głosu?
To wszystko są pytania, na które musimy szukać odpowiedzi już teraz.
Ze swoich metod walki o równość nie musimy się nikomu tłumaczyć; tym bardziej żaden mężczyzna nie będzie nam mówić, jak powinnyśmy się organizować.
Kobiety sfrustrowane tym, że wciąż muszą udowadniać, że patriarchat istnieje (w tym kobiety Federacji Anarchistycznej)
Publiczne dyskusje anarchistyczne nie zwracają specjalnie uwagi na kobiety, a jeśli już je przywołują, to jako obce istoty o specjalnych potrzebach (np. ofiary) albo jako bezpłciowe obywatelki (np. pracownice). Jednak założenie, że kwestie płci są nieistotne i nie mają wpływu na nasze (kobiet) życie czy naszą działalność polityczną, jest błędne oraz prowadzi do dalszej dyskryminacji.
Nie żyjemy w rzeczywistości, w której doświadczamy równości. Ani płciowej, ani pod innymi względami cech naturalnych.
Jako anarchistki chcemy wdrażać w życie idee równości, co między innymi polega na rozpoznaniu dysproporcji, zauważeniu braków i określeniu ich przyczyn. Oznacza to kwestionowanie zastanego porządku oraz obranie naszych celów. Jednym z nich jest bezpośrednia reprezentacja: kobiety, które mówią za siebie. Mniejszości, które także mówią swoim głosem, w swoim imieniu. Dopiero kiedy każda osoba będzie w stanie sama siebie reprezentować, będziemy mogły mówić o bezpośrednim udziale w życiu publicznym - czyli o anarchizmie.
Mamy różne płcie, różny wiek, różne kolory skóry i mamy prawo tworzyć swoje grupy, i oddolnie zrzeszać się w taki sposób, aby grupy te mogły jak najlepiej walczyć o swoje prawa. To nie same różnice cech naturalnych są przyczyną hierarchii, lecz to, że osoby uprzywilejowane je wykorzystują i antagonizują, aby się na swoich pozycjach utrzymać. [W książce „Wielogłowa Hydra” autorzy argumentują, że jeszcze na początku XVII wieku wcale nie było pewne, czy rasizm zostanie przyjęty jako główna linia polityczna kolonizacji, ponieważ to dopiero angielska kontrrewolucja i powrót monarchii przyczyniły się do rozwoju białej supremacji, a rasizm naukowy pojawił się dopiero pod koniec XVII wieku, czyli prawie dwieście lat po rozpoczęciu kolonizacji. Podobnie dyskurs przedstawiający kobiety jako istoty odmienne od mężczyzn nie był zaczątkiem wykorzystywania ich w ekonomicznych systemach rodzinno-społecznych, lecz dopiero ich bunt i próby samostanowienia doprowadziły do głoszenia poglądów o czarownicach lub „słabszej naturze” kobiecej.]
Kobiety to połowa naszej społeczności anarchistycznej, połowa społeczeństwa, połowa ludzkości. Jednak w strukturach politycznych czy aktywistycznych wcale nie ma kobiet w takich proporcjach. Jest ich zdecydowanie mniej, a w wielu grupach nie ma ich wcale. Przestańmy udawać, że to jest naturalne i zacznijmy nazwać to, co widzimy: także w środowisku równościowym, jakim są grupy anarchistyczne, mężczyźni mają przywileje, z których korzystają. W tym wypadku przywilej oznacza, że mężczyznom łatwiej się wypowiadać, są głośniejsi, korzystają z tego, że są traktowani poważnie przez media czy partyjnych polityków, nie opiekują się dziećmi bądź innymi członkami rodziny, lepiej zarabiają, więc mogą więcej czasu poświęcić działalności politycznej, są mniej obciążeni emocjonalnie, więc działalność aktywistyczna (często ekstremalna) nie degraduje ich psychicznie, łatwiej im znaleźć pracę dorywczą, co pozwala angażować się w interwencje, na które nie pozwoli sobie osoba pracująca na etat. To tylko część z elementów niezauważalnych różnic płciowych. Jest ich znacznie więcej. Czy są one niewidzialne? Tylko dla osób, które ich nie doświadczają. Dla nas (kobiet) są one szybko rozpoznawalne. Dla wielu z nas są one znane od dawna i staramy się z nimi walczyć. Szybko jednak trafiamy na mur tych, którzy nie widzą płci, tak jak nie widzą koloru skóry. Nie mamy już ochoty zniżać się do poziomu dyskusji, w której słyszymy, że płeć jest niewidzialna, a nasze problemy są takie same. Otóż nie są takie same.
Są różne metody walki o równość płciową. Jednym z nich są parytety - czyli określona ilość osób reprezentujących procentowy udział danej grupy społecznej. Jeżeli mamy 50% kobiet w społeczeństwie to możemy przyjąć, że w ogólnej grupie 50% to MUSZĄ być kobiety. Na przykład robimy konferencję i ustalamy, że 50% prezentacji będzie poprowadzona przez kobiety. Innym sposobem jest tworzenie równoległych struktur kobiecych. Czyli daną funkcję pełni i mężczyzna, i kobieta. Jest bardzo ładne słowo, które określa takie działanie: włączanie Jeżeli zapewniamy miejsce osobom dotąd nieobecnym w danej przestrzeni (miejscu, ale też grupie, wydarzeniu itp.), to jest to włączanie. To nie jest antagonizowanie. Pójdźmy dalej i zapewnijmy odpowiedni procent miejsc osobom niebinarnym. Zapewnijmy zawsze miejsce osobom z niepełnsprawnością, osobom kolorowym POC, młodzieży. Niech w naszych grupach i działaniach będzie miejsce dla każdej osoby, która tego potrzebuje. Ale żeby to miejsce było, no niestety ktoś musi zrezygnować. Ktoś musi słuchać, a nie mówić.
Parytety, włączanie, spotkania osób dyskryminowanych i inne działania są dziedzictwem anarchizmu. Od początku istnienia tej idei. Anarchizm to nie tylko Wolne Kobiety w rewolucyjnej Hiszpanii. Kobiece zjazdy odbywają się od kilkunastu lat w społecznościach Zapatystów i raczej dziwne by było, gdyby jakiś anarchista przyszedł do nich i zaczął je wyzywać i zabraniać im spotkań. Parytety to główne założenia rewolucji kurdyjskiej. Czy polscy anarchiści przeprowadziliby tam kontrrewolucję, rozbijając kobiecą armię i struktury dwupłciowe? I dlaczego niektórym tak bardzo przeszkadza, że na zjeździe czy spotkaniu połową uczestników byłyby kobiety? Co w tym pomyśle budzi taki strach? Anarchizm przede wszystkim zakłada jedno: każda grupa może się organizować oddolnie, jak chce i nikt nie ma prawa zmuszać jej do konkretnych zachowań. Zastraszać, ani obrażać. Siłowe wpływanie na działalność innej grupy jest przejawem władzy, hierarchii i dominacji. Zupełnym przeciwieństwem anarchizmu.
Oczywiście mamy inne grupy społeczne, które także są dyskryminowane. Zdajemy sobie sprawę, że niezamożny mężczyzna z małej miejscowości jest niżej na drabinie hierarchii niż wykształcona, biała kobieta z dużego ośrodka. Dlatego widzimy parytety czy inne metody celowego tworzenia miejsca nie jako próba rozwiązania dla konkretnej płci, ale także dla tych wszystkich grup, które tego potrzebują. Także dla mężczyzn, którzy czują, że z powodu którejś z cech są wykluczeni.
W teorii idea, która głosi, że miejsce ma każdy, kto chce; że mówi bądź uczestniczy w grupie ten, kto się zgłosi, bez względu na swoje cechy, jest piękna. Jednak to podejście “mówi, kto chce” jest bardzo problematyczne. Po pierwsze skąd wiemy, kto rzeczywiście chce, jeśli nie spytaliśmy wszystkich osób? Co jeśli ktoś by chciał, ale nie miał informacji o samym spotkaniu? Co jeśli ktoś chciał, ale nie mógł dotrzeć na miejsce, bo jest niepełnosprawny? Bo go nie stać na transport? Bo musiał opiekować się chorą córką? Bo po prostu nie mógł dojść do głosu?
To wszystko są pytania, na które musimy szukać odpowiedzi już teraz.
Ze swoich metod walki o równość nie musimy się nikomu tłumaczyć; tym bardziej żaden mężczyzna nie będzie nam mówić, jak powinnyśmy się organizować.
Kobiety sfrustrowane tym, że wciąż muszą udowadniać, że patriarchat istnieje (w tym kobiety Federacji Anarchistycznej)
preview
Jakiś czas temu na stronie Czerwonego Frontu ukazało się tłumaczenie (a właściwie tłumaczenie tłumaczenia) tekstu Davida Rey’a “Czy obowiązki domowe są nieopłaconą pracą? Błędne założenie teoretyczne prowadzi na reakcyjne pozycje w praktyce”. (czerwonyfront.org/czy-obowiazki-domowe-sa…/). Zwrócił on moja uwagę, jako że odnosi się od czegoś na czym może nie tyle się jakoś strasznie znam, ale czym kiedyś się bardzo interesowałem: relacji pomiędzy teorią marksistowską a teorią feministyczną. A jako że tekst Rey’a wydał mi się mierny i niezbyt uczciwy intelektualnie to postanowiłem wreszcie (po pięciu latach od publikacji, fiu fiu) podzielić się kilkoma uwagami na jego temat.
W swoim tekście Rey usiłuje krytykować z pozycji “naukowego marksizmu” stanowisko marksistowskich feministek skupionych w ruchu “Płaca za Pracę Domową”: Mariarosy Dalla Costy, Silvii Federicii, Selmy James i innych (choć wymieniana jest tylko Federici, zapewne dlatego, że jest najbardziej znana). Więc najpierw trochę o nich.
Ruch “Płaca za Pracę Domową” wyłonił się z toczonych na przełomie lat 60 i 70 XX wieku dyskusji na temat statusu wykonywanej w gospodarstwie domowym pracy opiekuńczej, znanych jako domestic labour debate (z grubsza: debata o pracy domowej). Dyskusje te miały charakter teoretyczny i toczone były mocno technicznym językiem ekonomii marksistowskiej, co jednak nie znaczy, że były tylko akademickim biciem piany. Wręcz przeciwnie. Wiele z wykształconych wówczas koncepcji stało się kluczowymi narzędziami feministycznej krytyki ekonomii i znalazło uznanie także poza środowiskiem ściśle marksistowskim. Niemniej jednak tworzone w ramach debaty teksty nie należą do szczególnie przystępnych i można wybaczyć każdej osobie, która nie siedzi głęboko w temacie, że odbija się od używanego w nich żargonu. Dużo trudniej jest jednak wybaczyć to komuś, kto próbuje je krytykować, szczególnie jeśli sam ma się za marksistę.
Tekst Rey’a jest tylko “usiłowaniem krytyki” stanowiska Federici i jej kolerzanek właśnie dlatego, że autor niemal w ogóle nie odnosi się do tego, co było istotą tego stanowiska i stawką całej debaty o pracy domowej. Zamiast tego woli walczyć ze zmyślonym przez siebie chochołem. Przedmiotem krytyki Rey’a nie jest bowiem marksistowski feminizm, ale jedynie zupełnie wyrwane z kontekstu wyrażenie “nieopłacana praca kobiet”. Większa część tekstu poświęcona jest bowiem wykazaniu (za pomocą obfitych cytatów z Marksa i Engelsa), że w robotniczym gospodarstwie domowym, w systemie kapitalistycznym, gdzie tylko mąż pracuje zarobkowo, a żona wyłącznie zajmuje się domem* środki na zakup dóbr i usług niezbędnych do utrzymania rodziny pochodzą z pensji męża. Teza ta jest, prawdę mówiąc, zbyt trywialna aby poświęcać jej aż tyle uwagi (i powoływać się przy tym na Klasyków). Mniej trywialny jest oczywiście wypływający stąd wniosek, że w takiej sytuacji zarobki męża stanowią w jakiś sposób “wynagrodzenie dla żony” (“szach mat marksistki-feministki, praca kobiet nie jest wcale nieopłacana!”).
Najważniejsze jest jednak to, że utrzymywanie, że stanowisko marksistowskiego feminizmu opierało się na założeniu, że gospodyni domowa jedzenie i ubrania dla siebie, męża i dzieci wyczarowuje z powietrza (lub może kradnie?), nawet nie zbliża się do uczciwej konfrontacji intelektualnej. To tylko chochoł skonstruowany przez samego Rey’a, nad którym odnosi on oczywiście zupełnie przewidywalne, ale dość żenujące zwycięstwo. Wbrew temu, co sugeruje autor tekstu opublikowanego przez Czerwony Front, wyrażenie “nieopłacana praca kobiet” nie stanowi teoretycznego rdzenia marksistowskiego feminizmu. To zupełnie potoczne wyrażenie, które oznacza dokładnie to, co oznacza: że za pracę wykonywaną w gospodarstwie domowym na rzecz rodziny nie tylko nie dostaje się żadnego wynagrodzenia, ale nie jest ona nawet rejestrowana w statystykach gospodarczych. To co natomiast jest teoretycznym rdzeniem marksistowskiego feminizmu, to twierdzenie, że praca reprodukcyjna wykonywana w gospodarstwie domowym jest produktywna dla kapitału. Ale do tego Rey już się nie odnosi. Być może dlatego, że nie był w stanie przebrnąć przez teksty Mariarosy Dalla Costy? Coś, co jestem w stanie zupełnie zrozumieć. Tyle że wypadałoby się wówczas o niej nie wypowiadać.
Druga część tekstu Rey’a poświęcona jest krytyce postulatu “płacy za pracę domową”, który, zdaniem autora, gdyby został potraktowany dosłownie i rzeczywiście wprowadzony w życie, nie poprawiłby sytuacji materialnej ani gospodyń domowych, ani ich mężów, a jedynie doprowadził do spadku wynagrodzenia za pracę najemną. Znowu: jest to w zasadzie prawda. Podobnie jak to, że jedzenie nie bierze się z powietrza. Tyle że przywołane w formie zarzutu po raz kolejny zupełnie mija się z celem, choć tym razem być może w mniej oczywisty sposób. Jak zauważa Kathi Weeks postulat “płacy za pracę domową” należałoby traktować raczej jako prowokacje niż coś, co należałoby faktycznie wprowadzić w życie**. Postulat ten powstał właśnie jako próba przełożenia teoretycznych odkryć marksistowskiego feminizmu na język powszechnie zrozumiały. Jak bowiem inaczej wykazać kluczowe ekonomiczne znacznie jakiejś aktywności, niż domagając się za nią wynagrodzenia?
Paradoksalnie Rey konfrontuje się z najbardziej bezpośrednio z marksistowskim feminizmem dokładnie w momencie, gdy sam zaczyna pochylać się nad losem kobiet. Pisze bowiem, że w przypadku pracy domowej mamy do czynienia nie z kapitalistycznym wyzyskiem, ale z (domowym) niewolnictwem. I to jest właśnie pogląd, przeciwko któremu cała debata o pracy domowej była zwrócona. Chodziło w niej bowiem o to właśnie, żeby wykazać, że charakter pracy domowej w społeczeństwach kapitalistycznych nie jest bynajmniej żadnym przeżytkiem z czasów antycznych (etapu “niewolniczego sposobu produkcji”), ale stanowi integralną część systemu kapitalistycznego. Jest to zresztą także centralna teza “Kalibana i czarownicy” Silvii Federici, która - pomimo wielu innych słabości tej książki - wydaje mi się dość dobrze uzasadniona.
Ok, to tyle na razie. Rozumiem, że wypadałoby wreszcie wyłożyć, na czym tak naprawdę (moim zdaniem) polegał marksistowski feminizm. To może w przyszłości. Tymczasem można sobie na ten temat poczytać w książce Gender i Ekonomia Opieki (do wypożyczenia w Wolnej Bibliotece) albo na stronach Think Tanku Feministycznego [www.ekologiasztuka.pl/think.tank.feministyczny/] (skąd zresztą sam się o tym wszystkim dowiedziałem).
- gwoli wyjaśnienia określenie “tylko mąż pracuje zarobkowo, a żona wyłącznie zajmuje się domem” nie jest opisem faktycznego stanu rodzin robotniczych w żadnym w zasadzie momencie historii. Przedmiotem dyskusji (zresztą zarówno u Rey’a jak i u Federici i Dalla Costy) jest tu pewien, nigdy całkowicie nie zrealizowany, model podziału ról płciowych.
** vide Weeks, Kathi The Problem with Work: Feminism, Marxism, Antiwork Politics, and Postwork Imaginaries, Duke University Press, 2011
Jakiś czas temu na stronie Czerwonego Frontu ukazało się tłumaczenie (a właściwie tłumaczenie tłumaczenia) tekstu Davida Rey’a “Czy obowiązki domowe są nieopłaconą pracą? Błędne założenie teoretyczne prowadzi na reakcyjne pozycje w praktyce”. (czerwonyfront.org/czy-obowiazki-domowe-sa…/). Zwrócił on moja uwagę, jako że odnosi się od czegoś na czym może nie tyle się jakoś strasznie znam, ale czym kiedyś się bardzo interesowałem: relacji pomiędzy teorią marksistowską a teorią feministyczną. A jako że tekst Rey’a wydał mi się mierny i niezbyt uczciwy intelektualnie to postanowiłem wreszcie (po pięciu latach od publikacji, fiu fiu) podzielić się kilkoma uwagami na jego temat.
W swoim tekście Rey usiłuje krytykować z pozycji “naukowego marksizmu” stanowisko marksistowskich feministek skupionych w ruchu “Płaca za Pracę Domową”: Mariarosy Dalla Costy, Silvii Federicii, Selmy James i innych (choć wymieniana jest tylko Federici, zapewne dlatego, że jest najbardziej znana). Więc najpierw trochę o nich.
Ruch “Płaca za Pracę Domową” wyłonił się z toczonych na przełomie lat 60 i 70 XX wieku dyskusji na temat statusu wykonywanej w gospodarstwie domowym pracy opiekuńczej, znanych jako domestic labour debate (z grubsza: debata o pracy domowej). Dyskusje te miały charakter teoretyczny i toczone były mocno technicznym językiem ekonomii marksistowskiej, co jednak nie znaczy, że były tylko akademickim biciem piany. Wręcz przeciwnie. Wiele z wykształconych wówczas koncepcji stało się kluczowymi narzędziami feministycznej krytyki ekonomii i znalazło uznanie także poza środowiskiem ściśle marksistowskim. Niemniej jednak tworzone w ramach debaty teksty nie należą do szczególnie przystępnych i można wybaczyć każdej osobie, która nie siedzi głęboko w temacie, że odbija się od używanego w nich żargonu. Dużo trudniej jest jednak wybaczyć to komuś, kto próbuje je krytykować, szczególnie jeśli sam ma się za marksistę.
Tekst Rey’a jest tylko “usiłowaniem krytyki” stanowiska Federici i jej kolerzanek właśnie dlatego, że autor niemal w ogóle nie odnosi się do tego, co było istotą tego stanowiska i stawką całej debaty o pracy domowej. Zamiast tego woli walczyć ze zmyślonym przez siebie chochołem. Przedmiotem krytyki Rey’a nie jest bowiem marksistowski feminizm, ale jedynie zupełnie wyrwane z kontekstu wyrażenie “nieopłacana praca kobiet”. Większa część tekstu poświęcona jest bowiem wykazaniu (za pomocą obfitych cytatów z Marksa i Engelsa), że w robotniczym gospodarstwie domowym, w systemie kapitalistycznym, gdzie tylko mąż pracuje zarobkowo, a żona wyłącznie zajmuje się domem* środki na zakup dóbr i usług niezbędnych do utrzymania rodziny pochodzą z pensji męża. Teza ta jest, prawdę mówiąc, zbyt trywialna aby poświęcać jej aż tyle uwagi (i powoływać się przy tym na Klasyków). Mniej trywialny jest oczywiście wypływający stąd wniosek, że w takiej sytuacji zarobki męża stanowią w jakiś sposób “wynagrodzenie dla żony” (“szach mat marksistki-feministki, praca kobiet nie jest wcale nieopłacana!”).
Najważniejsze jest jednak to, że utrzymywanie, że stanowisko marksistowskiego feminizmu opierało się na założeniu, że gospodyni domowa jedzenie i ubrania dla siebie, męża i dzieci wyczarowuje z powietrza (lub może kradnie?), nawet nie zbliża się do uczciwej konfrontacji intelektualnej. To tylko chochoł skonstruowany przez samego Rey’a, nad którym odnosi on oczywiście zupełnie przewidywalne, ale dość żenujące zwycięstwo. Wbrew temu, co sugeruje autor tekstu opublikowanego przez Czerwony Front, wyrażenie “nieopłacana praca kobiet” nie stanowi teoretycznego rdzenia marksistowskiego feminizmu. To zupełnie potoczne wyrażenie, które oznacza dokładnie to, co oznacza: że za pracę wykonywaną w gospodarstwie domowym na rzecz rodziny nie tylko nie dostaje się żadnego wynagrodzenia, ale nie jest ona nawet rejestrowana w statystykach gospodarczych. To co natomiast jest teoretycznym rdzeniem marksistowskiego feminizmu, to twierdzenie, że praca reprodukcyjna wykonywana w gospodarstwie domowym jest produktywna dla kapitału. Ale do tego Rey już się nie odnosi. Być może dlatego, że nie był w stanie przebrnąć przez teksty Mariarosy Dalla Costy? Coś, co jestem w stanie zupełnie zrozumieć. Tyle że wypadałoby się wówczas o niej nie wypowiadać.
Druga część tekstu Rey’a poświęcona jest krytyce postulatu “płacy za pracę domową”, który, zdaniem autora, gdyby został potraktowany dosłownie i rzeczywiście wprowadzony w życie, nie poprawiłby sytuacji materialnej ani gospodyń domowych, ani ich mężów, a jedynie doprowadził do spadku wynagrodzenia za pracę najemną. Znowu: jest to w zasadzie prawda. Podobnie jak to, że jedzenie nie bierze się z powietrza. Tyle że przywołane w formie zarzutu po raz kolejny zupełnie mija się z celem, choć tym razem być może w mniej oczywisty sposób. Jak zauważa Kathi Weeks postulat “płacy za pracę domową” należałoby traktować raczej jako prowokacje niż coś, co należałoby faktycznie wprowadzić w życie**. Postulat ten powstał właśnie jako próba przełożenia teoretycznych odkryć marksistowskiego feminizmu na język powszechnie zrozumiały. Jak bowiem inaczej wykazać kluczowe ekonomiczne znacznie jakiejś aktywności, niż domagając się za nią wynagrodzenia?
Paradoksalnie Rey konfrontuje się z najbardziej bezpośrednio z marksistowskim feminizmem dokładnie w momencie, gdy sam zaczyna pochylać się nad losem kobiet. Pisze bowiem, że w przypadku pracy domowej mamy do czynienia nie z kapitalistycznym wyzyskiem, ale z (domowym) niewolnictwem. I to jest właśnie pogląd, przeciwko któremu cała debata o pracy domowej była zwrócona. Chodziło w niej bowiem o to właśnie, żeby wykazać, że charakter pracy domowej w społeczeństwach kapitalistycznych nie jest bynajmniej żadnym przeżytkiem z czasów antycznych (etapu “niewolniczego sposobu produkcji”), ale stanowi integralną część systemu kapitalistycznego. Jest to zresztą także centralna teza “Kalibana i czarownicy” Silvii Federici, która - pomimo wielu innych słabości tej książki - wydaje mi się dość dobrze uzasadniona.
Ok, to tyle na razie. Rozumiem, że wypadałoby wreszcie wyłożyć, na czym tak naprawdę (moim zdaniem) polegał marksistowski feminizm. To może w przyszłości. Tymczasem można sobie na ten temat poczytać w książce Gender i Ekonomia Opieki (do wypożyczenia w Wolnej Bibliotece) albo na stronach Think Tanku Feministycznego [www.ekologiasztuka.pl/think.tank.feministyczny/] (skąd zresztą sam się o tym wszystkim dowiedziałem).
- gwoli wyjaśnienia określenie “tylko mąż pracuje zarobkowo, a żona wyłącznie zajmuje się domem” nie jest opisem faktycznego stanu rodzin robotniczych w żadnym w zasadzie momencie historii. Przedmiotem dyskusji (zresztą zarówno u Rey’a jak i u Federici i Dalla Costy) jest tu pewien, nigdy całkowicie nie zrealizowany, model podziału ról płciowych.
** vide Weeks, Kathi The Problem with Work: Feminism, Marxism, Antiwork Politics, and Postwork Imaginaries, Duke University Press, 2011
preview
Długi tekst dzięki któremu nadrobicie sobie wszystko co dziś wiemy o wykorzystywaniu AI np. w armii chińskiej i amerykańskiej, plus streszczenie ostatnich inb Anthropic vs Trump i wypunktowanie nie do końca szczerej postawy firmy.
Substack wprowadza obecnie weryfikację wieku opartą na narzędziu, które miał wprowadzić Discord (Persona). Jako że i tak w głębi duszy gardzę tą platformą i siedzę tam tylko w nadziei na jakieś zasięgi, przypominam że każdemu chętnemu mogę tekst przepuścić przez stare dobre archive.org.
Długi tekst dzięki któremu nadrobicie sobie wszystko co dziś wiemy o wykorzystywaniu AI np. w armii chińskiej i amerykańskiej, plus streszczenie ostatnich inb Anthropic vs Trump i wypunktowanie nie do końca szczerej postawy firmy.
Substack wprowadza obecnie weryfikację wieku opartą na narzędziu, które miał wprowadzić Discord (Persona). Jako że i tak w głębi duszy gardzę tą platformą i siedzę tam tylko w nadziei na jakieś zasięgi, przypominam że każdemu chętnemu mogę tekst przepuścić przez stare dobre archive.org.
preview
Rozkład społeczności i wpływ na zjawiska makropolityczne
Opublikowano 4 sty, 2026
Jeśli urodziłeś się pod koniec 20-stego, lub w początkach 21-ego wieku z pewnością wciąż pamiętasz te wszystkie piękne obietnice, jakimi powitał cię świat. Mieliśmy wkroczyć w erę dobrobytu, progresu i jedności. Sztucznie drukowane organy miały rozwiązać problem niedoborów transplantologii, genetyka miała wynaleźć lek na raka, ludzkość miała latać na księżyc i Marsa, wydając na to połączone środki zjednoczonej Europy.
Na ile te obietnice (o których od lat słyszymy, że są w wiecznym „tuż tuż”) się zmaterializowały, nie muszę chyba odpowiadać. Powody, z których tak wynikło, mogą wydawać się lub rzeczywiście być mnogie, każda zaś grupa ideologiczna ma zgodną ze swoimi wartościami diagnozę. Regularnie słyszymy słowa-klucze o klęsce globalizacji, zwiększających się nierównościach, katastrofie klimatycznej, odrodzeniu imperializmów, kryzysie migracyjnym, a także po lewej stronie, dochodzą diagnozy skupiające się na przywarach kapitalizmu.
Chciałbym jednak powiedzieć tu coś przewrotnego. Co jeśli istnienie wszystkich tych zazwyczaj diagnozowanych problemów i oddziaływanie ich na świat jest scenariuszem optymistycznym?
Co jeśli te, mimo wszystko skonkretyzowane wyzwania, które choć wielkie, są możliwe do skonfrontowania, stanowią lepszą opcję?
Piszę o tym, gdyż w tym artykule chciałbym pochylić się nad pewną, niosącą bardzo niepokojące konotacje obserwacją, która choć przytłaczająca mnie rozpaczliwą bezradnością, wydaje mi się być potencjalnym kluczem do odpowiedzi na pytanie o to, dlaczego przyobiecana mojemu pokoleniu przyszłość okazała się tak rozczarowująca.
Zamiast skupiać się na szczytach władzy i znanych twarzach z ekranu, postanowiłem przyjąć hipotezę, która mówi, że wszystko, co u góry, jest skondensowaną emanacją tego, co dzieje się u dołu, a procesy polityczne są emanacją podstaw społecznych, które nimi kierują.
Postanowiłem poszukać problemu w tym, jak zwykli ludzie przeżywają swoje codzienne życie. Nie skupiałem się podczas pisania na ekonomii czy poglądach mas, tylko konkretnie na tym, jak wygląda dzień współczesnego człowieka, jak wygląda jego wizyta na grobie podczas „wszystkich świętych”, z jakimi myślami kończy dzień jedząc kolację i kładąc się do łóżka.
To, co zauważyłem, napełniło mnie smutkiem i refleksją, na temat tego co mogło zostać fundamentalnie zniszczone w naszej codzienności. W ciągu ostatnich 10-15 lat wydarzyła się apokalipsa, która zmiotła społeczeństwo niczym seria bomb termojądrowych, ale wydarzyła się tak cicho i tak subtelnie, że nawet dziś ludzie, którzy wciąż płoną od pożaru, nie zdają sobie z tego sprawy.
Duża część naszej struktury społecznej ulega destabilizacji i coraz szybszej erozji, rozpadł się fundament, a jeśli zorientujemy się, że machiny władzy, czy to poprzez emanacje, czy poprzez słabość jego oporu, „wyrastają” ze skruszonych obecnie fundamentów, zorientujemy się, że analiza tego, co i jak zrobi ten lub inny polityk, jest wtórna i w jakiejś mierze bezcelowa. Nie może być inaczej, albowiem zarówno politycy, jak i nauczyciele, lekarze, działacze, badacze i zwykli robotnicy żyją w fikcji, w fikcji polegającej na operowaniu na instrukcjach działania odnoszącego się do nieistniejącego już świata, świata, który wcześniej definiował codzienność ludzkości od jej zarania.
Przechodząc do konkretów, wyodrębniłem trzy główne zjawiska, które z wrodzonej potrzeby pretensjonalnej erystyki nazwałem trzema jeźdźcami apokalipsy.
Zaznaczę, z równie wrodzonej potrzeby, czasami autosabotującej wręcz uczciwości, że nie wiem, na ile obserwowany przeze mnie wycinek świata i moje ekstrapolowane z niego wnioski pokrywają się z rzeczywistością innych ludzi. Poznane przeze mnie dotychczas badania przeprowadzone w obrębie pokolenia przełomu mileniów sugerują, że to, co tu piszę, dotyczy mniej więcej połowy, więc choć jest to liczba zdecydowanie ważąca i walnie wpływająca na świat, to wciąż znajdą się z pewnością wśród was ci, którzy będą się identyfikowali z tym, co tu napisałem, w sposób niewielki albo wręcz zerowy.
Pokornie, i w pewnej mierze z nadzieją, założę, że mogę się mylić, a cały ten wywód to jedynie złudzenia skrzywionego indywiduum przekładającego swoje osobiste doświadczenia na zbyt szeroką skalę.
Dlatego proszę, byście czytając to, przeanalizowali swoje życie, swoje doświadczenia, nie myśleli o wydarzeniach w Białym Domu, ale w tym waszym własnym.
Jak wyglądały wasze ostatnie święta? Jak wyglądają wasze spacery? Jak spędzacie czas po pracy? Zastanawia mnie, czy jeśli odpowiednio czule się wsłuchacie, to usłyszycie galop postępującej zagłady, który od jakiegoś czasu dudni w mojej głowie.
Mając już tyłkochron w postaci okazania pokory wobec swych przemyśleń, dalej będę pisał w sposób opisowy i deklaratywny, ale robię to jedynie dla usprawnienia czytania. Miejcie z tyłu głowy świadomość, że jest to jedynie teoretyzowanie i zachęcanie czytelnika do refleksji.
Pierwszy jeździec apokalipsy: Atomizacja
W pewnym sensie zostaliśmy pożarci przez własne ambicje, z pewnością nie bez udziału medialnej i kulturowej promocji kapitalistycznej rywalizacji (to, czy efekt osiągnięty był efektem zamierzonym jest drugorzędne). Dla ludzi, którzy zdążyli jeszcze spędzić swoją młodość w latach 90-tych, tak jak i dla wszystkich poprzednich pokoleń od zarania dziejów, życie na tym świecie było pod pewnym kluczowym względem inne niż to, którym żyjemy obecnie.
Esencjonalną częścią ludzkiego doświadczenia, jeszcze do niedawna, było realne, namacalne, przeżywane swoim własnym doświadczeniem w prawdziwym świecie (zamiast w teorii i na ekranie) społeczeństwo.
Doświadczany był, niestety obecnie dla wielu ludzi, wcale nie tak banalny, fakt istnienia lokalnego listonosza Janka, którego znali prawie wszyscy okoliczni mieszkańcy. Elementem codzienności był dzielnicowy Mirek, który machał do znanych mu od lat twarzy chodzących po osiedlowych chodnikach. Same te chodniki zaś zaludnione były znajomymi ze szkoły, z pracy, z dzieciństwa, z sąsiedztwa.
Dwie ulice dalej mieszkała ciotka, a naprzeciwko niej babka. Zarówno ciotka, babka, sąsiadki, lokalny strażak, lokalny inteligent, jak i wspomniany już listonosz i dzielnicowy, robili zakupy w tym samym sklepie, w którym pracowała znana wszystkim ekspedientka.
Myśląc o tym, nie zdajemy sobie sprawy, jak wielka potęga kryła się w tych wszystkich znajomościach, w tych wszystkich „banałach”, w tej lokalności, w tych znajomych twarzach.
W tym, że można było wyjść na spacer i spodziewać się zobaczenia znajomych twarzy. W tym, że nie do pomyślenia było żyć dekady w tym samym bloku, na tej samej ulicy i nie znać się nawet z imienia.
W pogoni za dobrobytem, we wpojonym nam przekonaniu, że niezbędnym warunkiem zasługiwania na istnienie, nie zaś zachcianką czy wyjątkiem, jest osiągnięcie czegoś ponadprzeciętnego, doprowadziliśmy do tego, że istniejące dawniej struktury i grupy porozjeżdżały się na cztery strony świata.
Trzeba było przecież skończyć studia na prestiżowej, na miarę naszych możliwości, uczelni, trzeba było gonić za perspektywą lepiej płatnej pracy, za możliwością wakacyjnych wyjazdów i innych udogodnień.
Oczywistym, choć nie zawsze wprost artykułowanym, było, że skończenie jako lokalny nauczyciel czy robotnik to wstyd i przyniesienie rozczarowania przede wszystkim samemu sobie. Zawiedzenie własnej wizji swojej wyjątkowości i pozbawienie się przeto przywileju zasługiwania na godność i dumę.
By uniknąć tego „straszliwego losu”, zostały złożone na ołtarzu nieustannego „osiągania” lokalne więzy. Ludzie zaczęli żyć setki kilometrów od siebie, w nowym mieście, gdzie niektórym (szczęśliwcom) udało się stworzyć znajomości od zera, tylko po to, by kolejna fala rozjeżdżania się, po dostrzeżeniu kolejnej nowej możliwości osiągnięcia, je zerwała. Inni zaś już po pierwszym „sicie” skończyli sami, lub jedynie z partnerem bądź zwierzęciem.
Brak poczucia trwałej, niezrywalnej przynależności. Brak postrzegania ludzi za oknem jako czegoś realnego i będącego częścią życia niesie ze sobą liczne, katastrofalne zagrożenia.
Pierwszym z nich jest radykalne osłabienie pozycji pracowniczej jednostki w konfrontacji ze świadomą swej przewagi zbiorowością kapitału zgromadzonego w tym czy innym przedsiębiorstwie. Wynika to z bardzo prostych i instynktownie zrozumiałych mechanizmów.
Nie można już przecież negocjować z szefem, i w razie niepowodzenia owych negocjacji „przezimować” u ciotki, u przyjaciela czy u znajomych. Jeśli twoja społeczność jest setki kilometrów dalej, jeśli nowi ludzie wokół ciebie wiedzą, że jesteś jedynie tymczasowym elementem ich życia, to wówczas twoje możliwości przetrwania (być może wielomiesięcznego) okresu poszukiwania pracy raptownie maleją.
Masz przecież do opłacenia twój mały boks, w którym zamieszkałeś po przenosinach do nowego miasta. Jeśli nie zaakceptujesz woli pracodawcy, ryzykujesz utratą dachu nad głową, a wiesz, że nikt ci wtedy nie pomoże, bo nikogo tak naprawdę nie ma.
Drugie z zagrożeń płynących z tego zjawiska jest jeszcze bardziej niebezpieczne. Mentalne wycieńczenie. Brak poczucia przynależności, brak interakcji ze społecznością najzwyczajniej w świecie jest dla nas nienaturalny. Tak jak napisałem wcześniej, jest to abnormalność, która nie miała miejsca praktycznie nigdy wcześniej w historii. Kształt życia będący wbrew naszej naturze jest odczuwalny na poziomie biologicznym, i choć my możemy o tym nie wiedzieć, to nasz organizm wie o tym aż nazbyt dobrze.
Instynktownie czuje, że coś jest nie tak, i cały czas wysyła do reszty ciała sygnały o zagrożeniu. Jest skonfundowany i wystraszony. Pyta: „Gdzie są wszyscy? Czyżbym oddalił się od grupy podczas polowania i zagubił w gęstym, ciemnym, niebezpiecznym lesie?” Nawet jeśli twoja świadomość tego nie rejestruje, to każdego dnia to obciążenie powoli wykańcza.
Katastrofalny wpływ samotności na zdrowie fizyczne jest udowodniony w wielu badaniach. Stałe zmęczenie nią wywołane sprawia, że ledwo mamy energię, by wykonać najbardziej podstawowe rzeczy, częściej chce nam się spać, zamknąć oczy, odpłynąć i pozwolić umysłowi zapomnieć o tym, że w pogoni za ambicją zgubił gdzieś swoją naturę.
Warto tu jasno zaznaczyć nasuwający się wniosek i obserwację, która pokazuje, że wykończonym ludziom jest trudniej nawiązać inicjatywę na łasce pracodawcy. Na samotnej wyspie, oddalonej setki kilometrów od znajomych brzegów, z życiem, w którym inni ludzie są abstrakcją. Oraz z wykończonym, przerażonym mózgiem znacznie trudniej jest podjąć inicjatywę, by próbować się zrzeszać.
Znacznie trudniej nawiązać nić porozumienia z innymi robotnikami, jeśli ci inni robotnicy to nie są twoi znajomi z młodości, czy współ-parafianie, z którymi czasem pogawędzisz sobie przed kościołem, weźmiesz ich dziecko na ręce i poobgadujesz proboszcza. Jeśli ci inni robotnicy to tak jak ty wyrzutkowie, Robinsonowie Crusoe, dryfujący samotni i zmęczeni.
Wyalienowani, obcy sobie ludzie nie stanowią żadnej siły zdolnej sprzeciwić się nadużyciom ze strony kapitału lub państwa. A to jest dla wszystkich tych, którzy chcą gromadzić władzę na tym świecie, w oczywisty sposób na rękę.
Drugi jeździec apokalipsy: Wycofanie kulturowych stabilizatorów podziału relacji międzyludzkich
W tej części artykułu, od razu zaznaczam, nie zamierzam wspierać mizoginistycznych czy konserwatywnych postaw, nie zamierzam też dawać żadnego złotego rozwiązania, kwestia jest zbyt delikatna, zbyt indywidualna, a ja nie zamierzam rościć sobie prawa do dawania porad całemu społeczeństwu. Chcę jedynie skłonić do refleksji i zastanowienia.
Wiem doskonale, że temat ten jest mocno kontrowersyjny, dla wielu trudny, bolesny i budzący silne emocje. Prędzej czy później jednak musimy mierzyć się i z takimi tematami, historia uczy nas, że brak komfortu i bolesność relacji międzyludzkich jest jej nieodzowną częścią składową.
Wyzwolenie seksualne kobiet jest rzeczą moralnie dobrą, jak niemal każda forma wolności ekspresji. Jak każda zdobyta możliwość kierowania własnym życiem, ale niestety nie żyjemy jeszcze, a być może nigdy nie będziemy żyli w świecie, w którym możemy pozwolić sobie na stworzenie bezproblemowej utopii.
Człowiek pozbawiony kultury i struktury zacznie rywalizować o zasoby i pozycje w sposób chaotyczny i często pełen przemocy. Przez tysiące lat wytworzyliśmy pewne stabilizatory, które pozwoliły nam w jakimś stopniu okiełznać naszą brutalną naturę i sprawić, że jako tako potrafimy żyć ze sobą. Musimy się więc zastanowić nad kosztem, jaki niosą zmiany. Nad kosztem rozpatrywanym nie przez pryzmat tej czy innej grupy, ale przez pryzmat codzienności i przyszłości nas wszystkich.
Mimo iż już dawno odszedłem w swoich przemyśleniach od biologizowania wszelkich ludzkich zachowań, tak w jakiejś ograniczonej części tego przypadku pasuje zarówno korzystanie z wiedzy o tym, jacy byliśmy, gdy kształtowała nas głównie natura, oraz wiedzy na temat rynku i kapitału, gdyż kapitałem w mojej ocenie są nie tylko zasoby pieniężne czy materialne, ludzie rywalizują też przecież o komfort psychiczny, o pozycję w grupie, o potencjalne wsparcie i oparcie w członkach naszych małych czy dużych stad.
Choć możemy udawać, że nie dostrzegamy tego zjawiska, to takim właśnie pełnym rywalizacji rynkiem stała się jakaś część sfery romantycznej. Część oczywiście nieobejmująca wszystkich doświadczeń, jakie można z nią współcześnie mieć, ale wystarczająco duża i widoczna, by wpływać na całokształt codzienności.
Relacje partnerskie z mniejszą lub większą otoczką emocjonalną są dziedziną mającą zapewnić szczęście jednej osobie, wynikające z obcowania w ten lub inny sposób z osobą inną. Samo w sobie jest to zjawisko piękne i dające wielu tak cenny przecież sens życia, nie wspominając już o dużej dawce przyjemności.
Jednakże zastanówmy się, w czym tkwi istota zmiany tego, jakie podejście mamy teraz, a jakie podejście funkcjonowało w poprzednich dekadach, a nawet stuleciach.
Przed wolnościową zmianą podejścia do relacji, towarzyszące im zasady i rytuały społeczne miały na celu nie zapewnienie indywidualnego szczęścia jednostki, lecz stabilizowanie struktury społecznej. Zwłaszcza że, wracając do punktu pierwszego trochę, w znającej się na co dzień lokalności taka destabilizacja byłaby szybko i boleśnie odczuwalna.
W stanie naturalnym trwa selekcja w ramach konkurencji o partnera, i nie każdy znajdzie sobie drugą połówkę; jest to zjawisko oczywiście na swój sposób cenne i stanowiące rdzeń ewolucji.
O najbardziej pożądanych mężczyzn konkuruje jednocześnie wiele kobiet i oczywiście vice versa. Ci, którzy są obiektami tej konkurencji, nie związani konwenansami monogamii, mogą nie tyle wybrać tę czy tego, który najbardziej im odpowiada, co mieć relacje po kolei lub jednocześnie z wieloma z konkurujących.
Oczywiście wiem, że wielu z was zapali się w głowie antyincelska lampka ostrzegawcza, ale proszę, dajcie uwagę, że przyjęcie tej jednej obserwacji nie oznacza z mojej strony akceptacji pozostałych krzywdzących wniosków tej przykrej i szkodliwej pseudoideologii. Faszyści uważali, że człowiekowi potrzebna jest woda do przeżycia, i zgadzanie się z nimi w tej kwestii nie oznacza zgadzania się w innych.
Opisany wyżej układ przynosi największe korzyści, i tutaj, z wszelkimi ruchami z tzw. manosfery, mam votum separatum, nie kobietom jako takim, lecz jedynie tej najbardziej pożądanej części populacji, chociaż to też jest dyskusyjne, aczkolwiek to mówię jedynie celem drobnego zaznaczenia, gdyż artykuł obecnie już i tak jest dość długi, więc temat wpływu pokus hedonizmu na człowieka tutaj sobie podarujemy.
Część skupionych na pogoni za tymi najlepszymi, nawet jeśli udaje im się wchodzić od czasu do czasu w relacje, żyje często w wiecznym poczuciu niewystarczania, niemożliwości zatrzymania partnera przy sobie na dłużej bez towarzyszącego poczucia lęku o utratę. Gdy zaś wszystkie ich starania o pewność i stabilność zdają się spełzać na niczym, narasta w nich frustracja, poczucie destabilizacji życiowej i zwiększającego się chaosu.
Zaś ta zupełnie nienadająca się z rozmaitych przyczyn do brania udziału w tym trudnym i stresującym wyścigu grupa, odrzuceni mężczyźni i odrzucone kobiety, niestety nie wiążący się ze sobą wzajemnie (ponownie kierując się przede wszystkim paradygmatem atrakcyjności i dość krótkoterminowo rozumianego szczęścia zamiast zewnętrznie wymuszaną stabilizacją ich własnego oraz społeczności życia), którzy partnera nie mieli wcale, lub jedynie sporadycznie i niezbyt długo, abstrahując już od zjadającej ich czas i energię frustracji, popadają w najbardziej istotne dla tego artykułu i niebezpieczne dla społeczeństwa zjawisko apatii i obojętności.
Apatia i rezygnacja są dość zrozumiałe, gdy połączymy: życie wśród obcych ludzi, często daleko od domu, bez pomagających poprzednim pokoleniom zasad i rytuałów, które pozwalałyby im w akceptowalny społecznie sposób zbliżyć się do innych. Poczucie, że ich starania, nawet bardzo intensywne, dają im bardzo małą szansę na osiągnięcie swoich naturalnych celów i pragnień związania się z drugą osobą i stworzenia rodziny.
Doświadczający poczucia niemożliwości podstawowych, koniecznych i obecnych w ludzkiej cywilizacji od tysięcy lat warunków, przestają widzieć sens w swoich staraniach. Przestają wierzyć w swoją moc sprawczą, a do tego ich mózg odbiera jedynie wyjętą z kontekstu sytuację znajdowania się poza stadem.
W takiej sytuacji wysyła on stałe bodźce stresu i strachu. Bodźce bardzo przydatne w prehistorii, gdy odłączyło się od plemienia w dziczy i potrzebowało adrenaliny i kortyzolu, by zmusić ciało do odnalezienia stada, natomiast współcześnie jedynie zatruwające mózg nadmiarem kortyzolu i stałym, mało intensywnym, ale nieustannie oddziaływującym, często wieloletnim poczuciem stresu i strachu, które niszczą struktury organizmu na poziomie fizycznym (źródło nr 5 u dołu artykułu). Najbardziej zaś taki przewlekły stresogenny stan zapalny wyniszcza nasze mitochondrialne fabryki energii, sprawiając, że nie dość że ciężej jest znaleźć sens w zmotywowaniu się do działania, to nawet wówczas po prostu brakuje energii.
Podsumowanie i jeździec trzeci:
A zatem mamy wyalienowaną, pozbawioną swoich lokalnych społeczności, a często również możliwości tworzenia satysfakcjonujących relacji, klasę bezkapitałową. Celowo nie używam wyrażenia klasa pracująca, gdyż w tej perspektywie dotyka to nie tylko robotników, ale też relatywnie zamożną klasę średnią. Tutaj skupiam się przede wszystkim na pracownikach, jednak uznałem, że warto zaznaczyć, że nie jest to zjawisko, które uważam za do nich ograniczone.
Jedyną namiastką koniecznej do przetrwania dnia, chociaż pozornej satysfakcji, dla wielu stają się ekrany komputerów, nasz trzeci jeździec apokalipsy.
Wirtualny świat, w którym można znaleźć protezy tego, co utraciliśmy w tym prawdziwym. Zamiast społeczności sąsiedzkiej, grupki na Facebooku. Zamiast znających się latami przyjaciół, regularni widzowie tego samego youtubera czy influencera. Będę w tym momencie nieco banalny, ale muszę też dodać: dla wielu chłopców zamiast bliskości i czułości, pornografia i OnlyFans. Dla młodych dziewczyn tak bardzo pragnących spełnienia i docenienia, a nie mogących zaspokoić go w miłości i rodzinie, występowanie na owych OnlyFansach.
Należy teraz powiedzieć o kolejnym kluczowym, będącym pewnego rodzaju spoiwem wspomnianych dotychczas cegiełek zagłady elemencie: dopaminowym deficycie skupienia uwagi. Wiecznej pseudo-stymulacji, niepozwalającej się pojawić zdrowej, motywującej do poszukiwania doznań w prawdziwym świecie nudzie.
Zapewniającej szkodliwy, fastfoodowy półprodukt. Bardzo toksyczny półprodukt, zaznaczmy, przez zatrucie, którym coraz więcej ludzi łapie się na tym, że nie jest w stanie przeczytać książki od początku do końca, bo będąc na drugim rozdziale ich mózg już oczekuje na nową podnietę. Myśli o innej książce, lub o tym, że może lepiej byłoby teraz oglądać film, albo zagrać w grę, albo przejrzeć Tiktoka, albo przejrzeć Youtuba. Niezależnie od tego, którą czynność wybierze, stale myśli o wszystkich innych, w żadnej nie mogąc znaleźć satysfakcji, jaką pamięta doświadczał jeszcze w latach młodości.
Ludzie regularnie przyłapują się na ambitnych planach i zajęciach, za które się wezmą po skończeniu pracy zarobkowej. Myślą, że pójdą do biblioteki, albo na kółko dyskusyjne, albo do kina. Lecz koniec końców i tak lądują ze smartfonem w dłoni na kanapie, przeglądając Tiktoki, i nie do końca orientując się, w jaki sposób tam się znaleźli. Jak to możliwe, że już wybiła godzina dziesiąta wieczorem?
Ten ostatni nieco „boomerski” akapit pojawił się w tym tworze, który wam napisałem, by uzupełnić obrazek, który dla wielu z was być może zawsze był klarowny, a być może, na co mam nadzieję, dzięki tej pisaninie dopiero się wyklarował.
Co otrzymamy po połączeniu tych trzech elementów? Jaki twór będzie leżał u podstaw i definiował ogromną część rzeczywistości? Często postrzeganej jedynie przez teatr polityków, wojskowych i kapitalistów u góry.
Otóż na dole mamy wspólne problemy doświadczane osobno. W pracy czy na ulicy często widzisz anonimowe lub jedynie pobieżnie znane twarze. Obcych ludzi, którzy choć są częścią tych samych zjawisk, nie potrafią przeżywać ich wspólnie, jako grupa. Jako zżyta lokalność, w której siłą rzeczy się ze sobą rozmawia, radzi, działa, jednoczy. Dziś wiele tej lokalności jest rozbite na atomy tak dalekie, że nie potrafią już wejść ze sobą w interakcję.
Ciężko mieć wrażenie, że ma się towarzyszy, z którymi można wspólnie walczyć. Ciężko nie mieć wrażenia, że nie bardzo jest po co walczyć. Brak perspektywy stworzenia swojej stabilnej i ciepłej wspólnoty, brak perspektywy zostawienia czegoś po sobie, brak perspektywy zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb romantycznych, czy to z uwagi na brak możliwości wejścia w związek, czy to z uwagi na brak możliwości utrzymania go bądź zbudowania w nim silnej emocjonalnej więzi, zaangażowania.
Taki brak naturalnie kieruje w defetyzm, bardzo sprytnie sterowany podsycającymi emocje algorytmami, które dają jasne źródło do wyładowania frustracji tym, którzy akurat nie wyładowują jej już autoagresją i nienawiścią do samego siebie. Kobiety mogą winić patriarchat, seksizm, inceli i szowinistów. Mężczyźni mogą zanurzać się w różnorakich „pillach” i znajdować problemy u przeciwnej płci.
Wszystko to sprawia, że człowiek nie dość, że jest twierdzą samotną, to jeszcze oblężoną. To nie tylko rozbicie polegające na tym, że na zewnątrz jest ktoś nieznany, to rozbicie, które świadomie lub podświadomie wpaja, że na zewnątrz znajduje się wróg.
Jak jednostka, otoczona przez w najlepszym wypadku obcych, a w najgorszym wrogów, przytłoczona ciągle dochodzącymi ją sygnałami o waleniu się świata, w którym się urodziła, przytłoczona tęsknotą, często nieokreśloną, niezrozumiałym brakiem, niespełnieniem i totalną bezsiłą, miałaby stawiać czoła czemukolwiek?
Ba, jak taka istota miałaby myśleć o czymkolwiek, gdy to myślenie nie przynosi żadnej nadziei, a jedynie ból? A przecież tuż pod ręką ekran smartfona wzywa, daje ulgę, daje chwilową ucieczkę w śmieszne pieski, kotki, proste recepty fajowych polityko-kumpli.
Jeśli patrząc za okno nie widzisz możliwości, nie widzisz ludzi, których znasz od lat, nie widzisz wspólnoty, a jedynie zagrożenia i strach, to różnice między twoją codziennością a pobytem w celi więziennej stają się coraz mniejsze.
Zastanawiam się, czy trzeba teraz koniecznie wprost nakreślać, mimo tytułu tego artykułu, jak to wpływa na kwestie makropolityczne, bo wydaje mi się, że samo opisanie tych zjawisk i złączenie ich w całość daje odpowiedź.
W tej perspektywie oczywistym jest, dlaczego związki zawodowe zanikły, dlaczego jest coraz mniej masowych ruchów pragnących zmian. Prób okiełznania coraz bardziej wtłaczającego się w ludzkie mózgi AI. Prób zmuszenia elit Zachodu do wyjścia z niegnijącego, ale już dawno zgnitego status quo. Zanim zrobi to za nie jakiegoś rodzaju faszystowskie, proste do sprzedania rozwiązanie, bo pozwalające uwolnić wynikające z niedoczłowieczeństwa codzienności pokłady podskórnej frustracji i nienawiści. Przystosowany do życia w zrozumiałej liczebnie, znanej grupie rozwiązującej krótkoterminowe wyzwania na sawannie organizm znalazł się w samotnym, przerażonym technopiekle.
Wszystkie duże struktury składają się z małych, to banał, w zasadzie po co o tym mówić. Ale być może potrzebujemy teraz powiedzenia tego banału, powiedzenia czegoś oczywistego. Siedzimy, do cholery, u lekarza z płonącą głową i zastanawiamy się, dlaczego źle się czujemy, podczas gdy budulec społeczeństwa to zamknięci w celi strachu i nienawiści, niedoświadczający, niedożywający niedoludzie.
Amadeusz
Rozkład społeczności i wpływ na zjawiska makropolityczne
Opublikowano 4 sty, 2026
Jeśli urodziłeś się pod koniec 20-stego, lub w początkach 21-ego wieku z pewnością wciąż pamiętasz te wszystkie piękne obietnice, jakimi powitał cię świat. Mieliśmy wkroczyć w erę dobrobytu, progresu i jedności. Sztucznie drukowane organy miały rozwiązać problem niedoborów transplantologii, genetyka miała wynaleźć lek na raka, ludzkość miała latać na księżyc i Marsa, wydając na to połączone środki zjednoczonej Europy.
Na ile te obietnice (o których od lat słyszymy, że są w wiecznym „tuż tuż”) się zmaterializowały, nie muszę chyba odpowiadać. Powody, z których tak wynikło, mogą wydawać się lub rzeczywiście być mnogie, każda zaś grupa ideologiczna ma zgodną ze swoimi wartościami diagnozę. Regularnie słyszymy słowa-klucze o klęsce globalizacji, zwiększających się nierównościach, katastrofie klimatycznej, odrodzeniu imperializmów, kryzysie migracyjnym, a także po lewej stronie, dochodzą diagnozy skupiające się na przywarach kapitalizmu.
Chciałbym jednak powiedzieć tu coś przewrotnego. Co jeśli istnienie wszystkich tych zazwyczaj diagnozowanych problemów i oddziaływanie ich na świat jest scenariuszem optymistycznym?
Co jeśli te, mimo wszystko skonkretyzowane wyzwania, które choć wielkie, są możliwe do skonfrontowania, stanowią lepszą opcję?
Piszę o tym, gdyż w tym artykule chciałbym pochylić się nad pewną, niosącą bardzo niepokojące konotacje obserwacją, która choć przytłaczająca mnie rozpaczliwą bezradnością, wydaje mi się być potencjalnym kluczem do odpowiedzi na pytanie o to, dlaczego przyobiecana mojemu pokoleniu przyszłość okazała się tak rozczarowująca.
Zamiast skupiać się na szczytach władzy i znanych twarzach z ekranu, postanowiłem przyjąć hipotezę, która mówi, że wszystko, co u góry, jest skondensowaną emanacją tego, co dzieje się u dołu, a procesy polityczne są emanacją podstaw społecznych, które nimi kierują.
Postanowiłem poszukać problemu w tym, jak zwykli ludzie przeżywają swoje codzienne życie. Nie skupiałem się podczas pisania na ekonomii czy poglądach mas, tylko konkretnie na tym, jak wygląda dzień współczesnego człowieka, jak wygląda jego wizyta na grobie podczas „wszystkich świętych”, z jakimi myślami kończy dzień jedząc kolację i kładąc się do łóżka.
To, co zauważyłem, napełniło mnie smutkiem i refleksją, na temat tego co mogło zostać fundamentalnie zniszczone w naszej codzienności. W ciągu ostatnich 10-15 lat wydarzyła się apokalipsa, która zmiotła społeczeństwo niczym seria bomb termojądrowych, ale wydarzyła się tak cicho i tak subtelnie, że nawet dziś ludzie, którzy wciąż płoną od pożaru, nie zdają sobie z tego sprawy.
Duża część naszej struktury społecznej ulega destabilizacji i coraz szybszej erozji, rozpadł się fundament, a jeśli zorientujemy się, że machiny władzy, czy to poprzez emanacje, czy poprzez słabość jego oporu, „wyrastają” ze skruszonych obecnie fundamentów, zorientujemy się, że analiza tego, co i jak zrobi ten lub inny polityk, jest wtórna i w jakiejś mierze bezcelowa. Nie może być inaczej, albowiem zarówno politycy, jak i nauczyciele, lekarze, działacze, badacze i zwykli robotnicy żyją w fikcji, w fikcji polegającej na operowaniu na instrukcjach działania odnoszącego się do nieistniejącego już świata, świata, który wcześniej definiował codzienność ludzkości od jej zarania.
Przechodząc do konkretów, wyodrębniłem trzy główne zjawiska, które z wrodzonej potrzeby pretensjonalnej erystyki nazwałem trzema jeźdźcami apokalipsy.
Zaznaczę, z równie wrodzonej potrzeby, czasami autosabotującej wręcz uczciwości, że nie wiem, na ile obserwowany przeze mnie wycinek świata i moje ekstrapolowane z niego wnioski pokrywają się z rzeczywistością innych ludzi. Poznane przeze mnie dotychczas badania przeprowadzone w obrębie pokolenia przełomu mileniów sugerują, że to, co tu piszę, dotyczy mniej więcej połowy, więc choć jest to liczba zdecydowanie ważąca i walnie wpływająca na świat, to wciąż znajdą się z pewnością wśród was ci, którzy będą się identyfikowali z tym, co tu napisałem, w sposób niewielki albo wręcz zerowy.
Pokornie, i w pewnej mierze z nadzieją, założę, że mogę się mylić, a cały ten wywód to jedynie złudzenia skrzywionego indywiduum przekładającego swoje osobiste doświadczenia na zbyt szeroką skalę.
Dlatego proszę, byście czytając to, przeanalizowali swoje życie, swoje doświadczenia, nie myśleli o wydarzeniach w Białym Domu, ale w tym waszym własnym.
Jak wyglądały wasze ostatnie święta? Jak wyglądają wasze spacery? Jak spędzacie czas po pracy? Zastanawia mnie, czy jeśli odpowiednio czule się wsłuchacie, to usłyszycie galop postępującej zagłady, który od jakiegoś czasu dudni w mojej głowie.
Mając już tyłkochron w postaci okazania pokory wobec swych przemyśleń, dalej będę pisał w sposób opisowy i deklaratywny, ale robię to jedynie dla usprawnienia czytania. Miejcie z tyłu głowy świadomość, że jest to jedynie teoretyzowanie i zachęcanie czytelnika do refleksji.
Pierwszy jeździec apokalipsy: Atomizacja
W pewnym sensie zostaliśmy pożarci przez własne ambicje, z pewnością nie bez udziału medialnej i kulturowej promocji kapitalistycznej rywalizacji (to, czy efekt osiągnięty był efektem zamierzonym jest drugorzędne). Dla ludzi, którzy zdążyli jeszcze spędzić swoją młodość w latach 90-tych, tak jak i dla wszystkich poprzednich pokoleń od zarania dziejów, życie na tym świecie było pod pewnym kluczowym względem inne niż to, którym żyjemy obecnie.
Esencjonalną częścią ludzkiego doświadczenia, jeszcze do niedawna, było realne, namacalne, przeżywane swoim własnym doświadczeniem w prawdziwym świecie (zamiast w teorii i na ekranie) społeczeństwo.
Doświadczany był, niestety obecnie dla wielu ludzi, wcale nie tak banalny, fakt istnienia lokalnego listonosza Janka, którego znali prawie wszyscy okoliczni mieszkańcy. Elementem codzienności był dzielnicowy Mirek, który machał do znanych mu od lat twarzy chodzących po osiedlowych chodnikach. Same te chodniki zaś zaludnione były znajomymi ze szkoły, z pracy, z dzieciństwa, z sąsiedztwa.
Dwie ulice dalej mieszkała ciotka, a naprzeciwko niej babka. Zarówno ciotka, babka, sąsiadki, lokalny strażak, lokalny inteligent, jak i wspomniany już listonosz i dzielnicowy, robili zakupy w tym samym sklepie, w którym pracowała znana wszystkim ekspedientka.
Myśląc o tym, nie zdajemy sobie sprawy, jak wielka potęga kryła się w tych wszystkich znajomościach, w tych wszystkich „banałach”, w tej lokalności, w tych znajomych twarzach.
W tym, że można było wyjść na spacer i spodziewać się zobaczenia znajomych twarzy. W tym, że nie do pomyślenia było żyć dekady w tym samym bloku, na tej samej ulicy i nie znać się nawet z imienia.
W pogoni za dobrobytem, we wpojonym nam przekonaniu, że niezbędnym warunkiem zasługiwania na istnienie, nie zaś zachcianką czy wyjątkiem, jest osiągnięcie czegoś ponadprzeciętnego, doprowadziliśmy do tego, że istniejące dawniej struktury i grupy porozjeżdżały się na cztery strony świata.
Trzeba było przecież skończyć studia na prestiżowej, na miarę naszych możliwości, uczelni, trzeba było gonić za perspektywą lepiej płatnej pracy, za możliwością wakacyjnych wyjazdów i innych udogodnień.
Oczywistym, choć nie zawsze wprost artykułowanym, było, że skończenie jako lokalny nauczyciel czy robotnik to wstyd i przyniesienie rozczarowania przede wszystkim samemu sobie. Zawiedzenie własnej wizji swojej wyjątkowości i pozbawienie się przeto przywileju zasługiwania na godność i dumę.
By uniknąć tego „straszliwego losu”, zostały złożone na ołtarzu nieustannego „osiągania” lokalne więzy. Ludzie zaczęli żyć setki kilometrów od siebie, w nowym mieście, gdzie niektórym (szczęśliwcom) udało się stworzyć znajomości od zera, tylko po to, by kolejna fala rozjeżdżania się, po dostrzeżeniu kolejnej nowej możliwości osiągnięcia, je zerwała. Inni zaś już po pierwszym „sicie” skończyli sami, lub jedynie z partnerem bądź zwierzęciem.
Brak poczucia trwałej, niezrywalnej przynależności. Brak postrzegania ludzi za oknem jako czegoś realnego i będącego częścią życia niesie ze sobą liczne, katastrofalne zagrożenia.
Pierwszym z nich jest radykalne osłabienie pozycji pracowniczej jednostki w konfrontacji ze świadomą swej przewagi zbiorowością kapitału zgromadzonego w tym czy innym przedsiębiorstwie. Wynika to z bardzo prostych i instynktownie zrozumiałych mechanizmów.
Nie można już przecież negocjować z szefem, i w razie niepowodzenia owych negocjacji „przezimować” u ciotki, u przyjaciela czy u znajomych. Jeśli twoja społeczność jest setki kilometrów dalej, jeśli nowi ludzie wokół ciebie wiedzą, że jesteś jedynie tymczasowym elementem ich życia, to wówczas twoje możliwości przetrwania (być może wielomiesięcznego) okresu poszukiwania pracy raptownie maleją.
Masz przecież do opłacenia twój mały boks, w którym zamieszkałeś po przenosinach do nowego miasta. Jeśli nie zaakceptujesz woli pracodawcy, ryzykujesz utratą dachu nad głową, a wiesz, że nikt ci wtedy nie pomoże, bo nikogo tak naprawdę nie ma.
Drugie z zagrożeń płynących z tego zjawiska jest jeszcze bardziej niebezpieczne. Mentalne wycieńczenie. Brak poczucia przynależności, brak interakcji ze społecznością najzwyczajniej w świecie jest dla nas nienaturalny. Tak jak napisałem wcześniej, jest to abnormalność, która nie miała miejsca praktycznie nigdy wcześniej w historii. Kształt życia będący wbrew naszej naturze jest odczuwalny na poziomie biologicznym, i choć my możemy o tym nie wiedzieć, to nasz organizm wie o tym aż nazbyt dobrze.
Instynktownie czuje, że coś jest nie tak, i cały czas wysyła do reszty ciała sygnały o zagrożeniu. Jest skonfundowany i wystraszony. Pyta: „Gdzie są wszyscy? Czyżbym oddalił się od grupy podczas polowania i zagubił w gęstym, ciemnym, niebezpiecznym lesie?” Nawet jeśli twoja świadomość tego nie rejestruje, to każdego dnia to obciążenie powoli wykańcza.
Katastrofalny wpływ samotności na zdrowie fizyczne jest udowodniony w wielu badaniach. Stałe zmęczenie nią wywołane sprawia, że ledwo mamy energię, by wykonać najbardziej podstawowe rzeczy, częściej chce nam się spać, zamknąć oczy, odpłynąć i pozwolić umysłowi zapomnieć o tym, że w pogoni za ambicją zgubił gdzieś swoją naturę.
Warto tu jasno zaznaczyć nasuwający się wniosek i obserwację, która pokazuje, że wykończonym ludziom jest trudniej nawiązać inicjatywę na łasce pracodawcy. Na samotnej wyspie, oddalonej setki kilometrów od znajomych brzegów, z życiem, w którym inni ludzie są abstrakcją. Oraz z wykończonym, przerażonym mózgiem znacznie trudniej jest podjąć inicjatywę, by próbować się zrzeszać.
Znacznie trudniej nawiązać nić porozumienia z innymi robotnikami, jeśli ci inni robotnicy to nie są twoi znajomi z młodości, czy współ-parafianie, z którymi czasem pogawędzisz sobie przed kościołem, weźmiesz ich dziecko na ręce i poobgadujesz proboszcza. Jeśli ci inni robotnicy to tak jak ty wyrzutkowie, Robinsonowie Crusoe, dryfujący samotni i zmęczeni.
Wyalienowani, obcy sobie ludzie nie stanowią żadnej siły zdolnej sprzeciwić się nadużyciom ze strony kapitału lub państwa. A to jest dla wszystkich tych, którzy chcą gromadzić władzę na tym świecie, w oczywisty sposób na rękę.
Drugi jeździec apokalipsy: Wycofanie kulturowych stabilizatorów podziału relacji międzyludzkich
W tej części artykułu, od razu zaznaczam, nie zamierzam wspierać mizoginistycznych czy konserwatywnych postaw, nie zamierzam też dawać żadnego złotego rozwiązania, kwestia jest zbyt delikatna, zbyt indywidualna, a ja nie zamierzam rościć sobie prawa do dawania porad całemu społeczeństwu. Chcę jedynie skłonić do refleksji i zastanowienia.
Wiem doskonale, że temat ten jest mocno kontrowersyjny, dla wielu trudny, bolesny i budzący silne emocje. Prędzej czy później jednak musimy mierzyć się i z takimi tematami, historia uczy nas, że brak komfortu i bolesność relacji międzyludzkich jest jej nieodzowną częścią składową.
Wyzwolenie seksualne kobiet jest rzeczą moralnie dobrą, jak niemal każda forma wolności ekspresji. Jak każda zdobyta możliwość kierowania własnym życiem, ale niestety nie żyjemy jeszcze, a być może nigdy nie będziemy żyli w świecie, w którym możemy pozwolić sobie na stworzenie bezproblemowej utopii.
Człowiek pozbawiony kultury i struktury zacznie rywalizować o zasoby i pozycje w sposób chaotyczny i często pełen przemocy. Przez tysiące lat wytworzyliśmy pewne stabilizatory, które pozwoliły nam w jakimś stopniu okiełznać naszą brutalną naturę i sprawić, że jako tako potrafimy żyć ze sobą. Musimy się więc zastanowić nad kosztem, jaki niosą zmiany. Nad kosztem rozpatrywanym nie przez pryzmat tej czy innej grupy, ale przez pryzmat codzienności i przyszłości nas wszystkich.
Mimo iż już dawno odszedłem w swoich przemyśleniach od biologizowania wszelkich ludzkich zachowań, tak w jakiejś ograniczonej części tego przypadku pasuje zarówno korzystanie z wiedzy o tym, jacy byliśmy, gdy kształtowała nas głównie natura, oraz wiedzy na temat rynku i kapitału, gdyż kapitałem w mojej ocenie są nie tylko zasoby pieniężne czy materialne, ludzie rywalizują też przecież o komfort psychiczny, o pozycję w grupie, o potencjalne wsparcie i oparcie w członkach naszych małych czy dużych stad.
Choć możemy udawać, że nie dostrzegamy tego zjawiska, to takim właśnie pełnym rywalizacji rynkiem stała się jakaś część sfery romantycznej. Część oczywiście nieobejmująca wszystkich doświadczeń, jakie można z nią współcześnie mieć, ale wystarczająco duża i widoczna, by wpływać na całokształt codzienności.
Relacje partnerskie z mniejszą lub większą otoczką emocjonalną są dziedziną mającą zapewnić szczęście jednej osobie, wynikające z obcowania w ten lub inny sposób z osobą inną. Samo w sobie jest to zjawisko piękne i dające wielu tak cenny przecież sens życia, nie wspominając już o dużej dawce przyjemności.
Jednakże zastanówmy się, w czym tkwi istota zmiany tego, jakie podejście mamy teraz, a jakie podejście funkcjonowało w poprzednich dekadach, a nawet stuleciach.
Przed wolnościową zmianą podejścia do relacji, towarzyszące im zasady i rytuały społeczne miały na celu nie zapewnienie indywidualnego szczęścia jednostki, lecz stabilizowanie struktury społecznej. Zwłaszcza że, wracając do punktu pierwszego trochę, w znającej się na co dzień lokalności taka destabilizacja byłaby szybko i boleśnie odczuwalna.
W stanie naturalnym trwa selekcja w ramach konkurencji o partnera, i nie każdy znajdzie sobie drugą połówkę; jest to zjawisko oczywiście na swój sposób cenne i stanowiące rdzeń ewolucji.
O najbardziej pożądanych mężczyzn konkuruje jednocześnie wiele kobiet i oczywiście vice versa. Ci, którzy są obiektami tej konkurencji, nie związani konwenansami monogamii, mogą nie tyle wybrać tę czy tego, który najbardziej im odpowiada, co mieć relacje po kolei lub jednocześnie z wieloma z konkurujących.
Oczywiście wiem, że wielu z was zapali się w głowie antyincelska lampka ostrzegawcza, ale proszę, dajcie uwagę, że przyjęcie tej jednej obserwacji nie oznacza z mojej strony akceptacji pozostałych krzywdzących wniosków tej przykrej i szkodliwej pseudoideologii. Faszyści uważali, że człowiekowi potrzebna jest woda do przeżycia, i zgadzanie się z nimi w tej kwestii nie oznacza zgadzania się w innych.
Opisany wyżej układ przynosi największe korzyści, i tutaj, z wszelkimi ruchami z tzw. manosfery, mam votum separatum, nie kobietom jako takim, lecz jedynie tej najbardziej pożądanej części populacji, chociaż to też jest dyskusyjne, aczkolwiek to mówię jedynie celem drobnego zaznaczenia, gdyż artykuł obecnie już i tak jest dość długi, więc temat wpływu pokus hedonizmu na człowieka tutaj sobie podarujemy.
Część skupionych na pogoni za tymi najlepszymi, nawet jeśli udaje im się wchodzić od czasu do czasu w relacje, żyje często w wiecznym poczuciu niewystarczania, niemożliwości zatrzymania partnera przy sobie na dłużej bez towarzyszącego poczucia lęku o utratę. Gdy zaś wszystkie ich starania o pewność i stabilność zdają się spełzać na niczym, narasta w nich frustracja, poczucie destabilizacji życiowej i zwiększającego się chaosu.
Zaś ta zupełnie nienadająca się z rozmaitych przyczyn do brania udziału w tym trudnym i stresującym wyścigu grupa, odrzuceni mężczyźni i odrzucone kobiety, niestety nie wiążący się ze sobą wzajemnie (ponownie kierując się przede wszystkim paradygmatem atrakcyjności i dość krótkoterminowo rozumianego szczęścia zamiast zewnętrznie wymuszaną stabilizacją ich własnego oraz społeczności życia), którzy partnera nie mieli wcale, lub jedynie sporadycznie i niezbyt długo, abstrahując już od zjadającej ich czas i energię frustracji, popadają w najbardziej istotne dla tego artykułu i niebezpieczne dla społeczeństwa zjawisko apatii i obojętności.
Apatia i rezygnacja są dość zrozumiałe, gdy połączymy: życie wśród obcych ludzi, często daleko od domu, bez pomagających poprzednim pokoleniom zasad i rytuałów, które pozwalałyby im w akceptowalny społecznie sposób zbliżyć się do innych. Poczucie, że ich starania, nawet bardzo intensywne, dają im bardzo małą szansę na osiągnięcie swoich naturalnych celów i pragnień związania się z drugą osobą i stworzenia rodziny.
Doświadczający poczucia niemożliwości podstawowych, koniecznych i obecnych w ludzkiej cywilizacji od tysięcy lat warunków, przestają widzieć sens w swoich staraniach. Przestają wierzyć w swoją moc sprawczą, a do tego ich mózg odbiera jedynie wyjętą z kontekstu sytuację znajdowania się poza stadem.
W takiej sytuacji wysyła on stałe bodźce stresu i strachu. Bodźce bardzo przydatne w prehistorii, gdy odłączyło się od plemienia w dziczy i potrzebowało adrenaliny i kortyzolu, by zmusić ciało do odnalezienia stada, natomiast współcześnie jedynie zatruwające mózg nadmiarem kortyzolu i stałym, mało intensywnym, ale nieustannie oddziaływującym, często wieloletnim poczuciem stresu i strachu, które niszczą struktury organizmu na poziomie fizycznym (źródło nr 5 u dołu artykułu). Najbardziej zaś taki przewlekły stresogenny stan zapalny wyniszcza nasze mitochondrialne fabryki energii, sprawiając, że nie dość że ciężej jest znaleźć sens w zmotywowaniu się do działania, to nawet wówczas po prostu brakuje energii.
Podsumowanie i jeździec trzeci:
A zatem mamy wyalienowaną, pozbawioną swoich lokalnych społeczności, a często również możliwości tworzenia satysfakcjonujących relacji, klasę bezkapitałową. Celowo nie używam wyrażenia klasa pracująca, gdyż w tej perspektywie dotyka to nie tylko robotników, ale też relatywnie zamożną klasę średnią. Tutaj skupiam się przede wszystkim na pracownikach, jednak uznałem, że warto zaznaczyć, że nie jest to zjawisko, które uważam za do nich ograniczone.
Jedyną namiastką koniecznej do przetrwania dnia, chociaż pozornej satysfakcji, dla wielu stają się ekrany komputerów, nasz trzeci jeździec apokalipsy.
Wirtualny świat, w którym można znaleźć protezy tego, co utraciliśmy w tym prawdziwym. Zamiast społeczności sąsiedzkiej, grupki na Facebooku. Zamiast znających się latami przyjaciół, regularni widzowie tego samego youtubera czy influencera. Będę w tym momencie nieco banalny, ale muszę też dodać: dla wielu chłopców zamiast bliskości i czułości, pornografia i OnlyFans. Dla młodych dziewczyn tak bardzo pragnących spełnienia i docenienia, a nie mogących zaspokoić go w miłości i rodzinie, występowanie na owych OnlyFansach.
Należy teraz powiedzieć o kolejnym kluczowym, będącym pewnego rodzaju spoiwem wspomnianych dotychczas cegiełek zagłady elemencie: dopaminowym deficycie skupienia uwagi. Wiecznej pseudo-stymulacji, niepozwalającej się pojawić zdrowej, motywującej do poszukiwania doznań w prawdziwym świecie nudzie.
Zapewniającej szkodliwy, fastfoodowy półprodukt. Bardzo toksyczny półprodukt, zaznaczmy, przez zatrucie, którym coraz więcej ludzi łapie się na tym, że nie jest w stanie przeczytać książki od początku do końca, bo będąc na drugim rozdziale ich mózg już oczekuje na nową podnietę. Myśli o innej książce, lub o tym, że może lepiej byłoby teraz oglądać film, albo zagrać w grę, albo przejrzeć Tiktoka, albo przejrzeć Youtuba. Niezależnie od tego, którą czynność wybierze, stale myśli o wszystkich innych, w żadnej nie mogąc znaleźć satysfakcji, jaką pamięta doświadczał jeszcze w latach młodości.
Ludzie regularnie przyłapują się na ambitnych planach i zajęciach, za które się wezmą po skończeniu pracy zarobkowej. Myślą, że pójdą do biblioteki, albo na kółko dyskusyjne, albo do kina. Lecz koniec końców i tak lądują ze smartfonem w dłoni na kanapie, przeglądając Tiktoki, i nie do końca orientując się, w jaki sposób tam się znaleźli. Jak to możliwe, że już wybiła godzina dziesiąta wieczorem?
Ten ostatni nieco „boomerski” akapit pojawił się w tym tworze, który wam napisałem, by uzupełnić obrazek, który dla wielu z was być może zawsze był klarowny, a być może, na co mam nadzieję, dzięki tej pisaninie dopiero się wyklarował.
Co otrzymamy po połączeniu tych trzech elementów? Jaki twór będzie leżał u podstaw i definiował ogromną część rzeczywistości? Często postrzeganej jedynie przez teatr polityków, wojskowych i kapitalistów u góry.
Otóż na dole mamy wspólne problemy doświadczane osobno. W pracy czy na ulicy często widzisz anonimowe lub jedynie pobieżnie znane twarze. Obcych ludzi, którzy choć są częścią tych samych zjawisk, nie potrafią przeżywać ich wspólnie, jako grupa. Jako zżyta lokalność, w której siłą rzeczy się ze sobą rozmawia, radzi, działa, jednoczy. Dziś wiele tej lokalności jest rozbite na atomy tak dalekie, że nie potrafią już wejść ze sobą w interakcję.
Ciężko mieć wrażenie, że ma się towarzyszy, z którymi można wspólnie walczyć. Ciężko nie mieć wrażenia, że nie bardzo jest po co walczyć. Brak perspektywy stworzenia swojej stabilnej i ciepłej wspólnoty, brak perspektywy zostawienia czegoś po sobie, brak perspektywy zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb romantycznych, czy to z uwagi na brak możliwości wejścia w związek, czy to z uwagi na brak możliwości utrzymania go bądź zbudowania w nim silnej emocjonalnej więzi, zaangażowania.
Taki brak naturalnie kieruje w defetyzm, bardzo sprytnie sterowany podsycającymi emocje algorytmami, które dają jasne źródło do wyładowania frustracji tym, którzy akurat nie wyładowują jej już autoagresją i nienawiścią do samego siebie. Kobiety mogą winić patriarchat, seksizm, inceli i szowinistów. Mężczyźni mogą zanurzać się w różnorakich „pillach” i znajdować problemy u przeciwnej płci.
Wszystko to sprawia, że człowiek nie dość, że jest twierdzą samotną, to jeszcze oblężoną. To nie tylko rozbicie polegające na tym, że na zewnątrz jest ktoś nieznany, to rozbicie, które świadomie lub podświadomie wpaja, że na zewnątrz znajduje się wróg.
Jak jednostka, otoczona przez w najlepszym wypadku obcych, a w najgorszym wrogów, przytłoczona ciągle dochodzącymi ją sygnałami o waleniu się świata, w którym się urodziła, przytłoczona tęsknotą, często nieokreśloną, niezrozumiałym brakiem, niespełnieniem i totalną bezsiłą, miałaby stawiać czoła czemukolwiek?
Ba, jak taka istota miałaby myśleć o czymkolwiek, gdy to myślenie nie przynosi żadnej nadziei, a jedynie ból? A przecież tuż pod ręką ekran smartfona wzywa, daje ulgę, daje chwilową ucieczkę w śmieszne pieski, kotki, proste recepty fajowych polityko-kumpli.
Jeśli patrząc za okno nie widzisz możliwości, nie widzisz ludzi, których znasz od lat, nie widzisz wspólnoty, a jedynie zagrożenia i strach, to różnice między twoją codziennością a pobytem w celi więziennej stają się coraz mniejsze.
Zastanawiam się, czy trzeba teraz koniecznie wprost nakreślać, mimo tytułu tego artykułu, jak to wpływa na kwestie makropolityczne, bo wydaje mi się, że samo opisanie tych zjawisk i złączenie ich w całość daje odpowiedź.
W tej perspektywie oczywistym jest, dlaczego związki zawodowe zanikły, dlaczego jest coraz mniej masowych ruchów pragnących zmian. Prób okiełznania coraz bardziej wtłaczającego się w ludzkie mózgi AI. Prób zmuszenia elit Zachodu do wyjścia z niegnijącego, ale już dawno zgnitego status quo. Zanim zrobi to za nie jakiegoś rodzaju faszystowskie, proste do sprzedania rozwiązanie, bo pozwalające uwolnić wynikające z niedoczłowieczeństwa codzienności pokłady podskórnej frustracji i nienawiści. Przystosowany do życia w zrozumiałej liczebnie, znanej grupie rozwiązującej krótkoterminowe wyzwania na sawannie organizm znalazł się w samotnym, przerażonym technopiekle.
Wszystkie duże struktury składają się z małych, to banał, w zasadzie po co o tym mówić. Ale być może potrzebujemy teraz powiedzenia tego banału, powiedzenia czegoś oczywistego. Siedzimy, do cholery, u lekarza z płonącą głową i zastanawiamy się, dlaczego źle się czujemy, podczas gdy budulec społeczeństwa to zamknięci w celi strachu i nienawiści, niedoświadczający, niedożywający niedoludzie.
Amadeusz