0

Projekcja Filmu "Blokada" - Warszawa, 06.11.2026

preview

🗓️ 6 listopada, 18.30 📌 klub Odzysk (znany jako Indeks, po prawej od Bramy Głównej UW)

👫 Serdecznie zapraszamy na projekcję filmu zaprzyjaźnionych chorwackich towarzyszy i towarzyszek!

🎞️ „Blokada” (reż. Igor Bezinović) to wyjątkowy obraz największego, najdłuższego i najważniejszego politycznie protestu studenckiego w Chorwacji od 1971 roku. Protest rozpoczął się w kwietniu 2009 roku na Wydziale Filozoficznym w Zagrzebiu. Walka przeciwko komercjalizacji edukacji i blokada zajęć trwały 34 dni. Bunt rozprzestrzenił się na ponad 20 wydziałów w całym kraju, a studenci stali się aktywnym i istotnym podmiotem politycznym.

🎬 Reżyser śledził wszystkie wydarzenia: od pełnych energii spotkań przygotowawczych i blokowania zajęć, przez pierwsze oznaki wyczerpania, osobiste sytuacje i nocne dyskusje, aż po początkowe poparcie większości pracowników wydziału, ich późniejsze odwrócenie się od ruchu oraz próby dotarcia do nieuchwytnego ministra edukacji.

Bądź na bieżąco: mlodzi.ozzip.pl/newsletter

🗓️ 6 listopada, 18.30 📌 klub Odzysk (znany jako Indeks, po prawej od Bramy Głównej UW)

👫 Serdecznie zapraszamy na projekcję filmu zaprzyjaźnionych chorwackich towarzyszy i towarzyszek!

🎞️ „Blokada” (reż. Igor Bezinović) to wyjątkowy obraz największego, najdłuższego i najważniejszego politycznie protestu studenckiego w Chorwacji od 1971 roku. Protest rozpoczął się w kwietniu 2009 roku na Wydziale Filozoficznym w Zagrzebiu. Walka przeciwko komercjalizacji edukacji i blokada zajęć trwały 34 dni. Bunt rozprzestrzenił się na ponad 20 wydziałów w całym kraju, a studenci stali się aktywnym i istotnym podmiotem politycznym.

🎬 Reżyser śledził wszystkie wydarzenia: od pełnych energii spotkań przygotowawczych i blokowania zajęć, przez pierwsze oznaki wyczerpania, osobiste sytuacje i nocne dyskusje, aż po początkowe poparcie większości pracowników wydziału, ich późniejsze odwrócenie się od ruchu oraz próby dotarcia do nieuchwytnego ministra edukacji.

Bądź na bieżąco: mlodzi.ozzip.pl/newsletter

0

NCN prosi naukowców, by przełożyli projekty na przyszły rok. Bo znalazł się "w szczególnej sytuacji"

preview

Obligacje od premiera Tuska już dwa lata temu miały łatać budżet Narodowego Centrum Nauki na badania podstawowe. Ale pieniędzy nie ma, a NCN musi świecić oczami przed naukowcami, którzy dostali granty. Dodaj nas do ulubionych źródeł w Google

Badaczki i badacze, którzy niedawno zdobyli granty w Narodowym Centrum Nauki, dostali we wrześniu zaskakujące wieści. Agencja poinformowała ich, że “znalazła się w szczególnej sytuacji”. W związku z tym, wolałaby podpisać z nimi umowy grantowe nie w tym, a w przyszłym roku. A jeśli jednak zdecydują się zrobić to teraz, muszą wiedzieć, że pierwsze wypłaty środków i tak dostaną w 2027 roku. NCN prosi więc o przesłanie nowych kosztorysów uwzględniających te zmiany.

– Zaczynam projekt teraz, ale tylko dlatego, że moja uczelnia zgodziła się założyć te pieniądze za NCN - mówi “Wyborczej” naukowiec z Warszawy. Opowiada, że poczuł się postawiony pod ścianą, bo miał już wszystko przygotowane i chciał, jak najszybciej zacząć kompletować zespół. - Jak to możliwe, że NCN stracił płynność? - zastanawia się.

Jak dowiaduje się “Wyborcza”, problem dotyczy ok. 150 projektów.

Tusk: “Pieniądze, które można chronić przed surowym spojrzeniem ministra finansów”

Cała ta sytuacja to efekt sprawy, która wydawała się już dawno wyjaśniona i zamknięta.

Pod koniec 2024 roku premier Donald Tusk ogłosił, że znalazł dodatkowe pieniądze na badania podstawowe w Polsce. Narodowe Centrum Nauki dostało 500 mln zł w obligacjach skarbowych. - Te pieniądze można uchronić przed surowym spojrzeniem ministra finansów - mówił podczas spotkania z naukowcami - laureatami nagród Prezesa Rady Ministrów. Tłumaczył, że chce w ten sposób zniwelować skutki “surowej dyscypliny budżetowej”.

Naukowcy odetchnęli wtedy z ulgą. Długo walczyli o pieniądze dla NCN. Pisali listy do premiera, przekonywali posłów w Sejmie, organizowali konferencje w tej sprawie. Robili to dlatego, że w projekcie budżetu na 2025 r. NCN-owi nie dopisano ani złotówki więcej. Mimo że Rada Naukowa wyliczyła wówczas, że potrzeba dodatkowych 300 mln zł i “konsekwentnego, długofalowego zwiększenia nakładów w kolejnych latach”. W przeciwnym razie będzie trzeba rozważyć zawieszenie niektórych konkursów (m.in. Miniatury i Sonatiny, oba skierowane do młodych doktorów) i ograniczenie liczby pozostałych.

Rząd znalazł dodatkowe 50 mln zł, drugie tyle dodali posłowie podczas sejmowych prac nad budżetem. Wtedy sytuację uratował premier: zdecydował się dorzucić NCN-owi dwa razy więcej niż brakowało. Tyle że w obligacjach skarbowych.

– Chciałbym, żeby to było potraktowane jako znak, że nie trzeba mnie przekonywać, że w tym wielkim wyścigu, także o bezpieczeństwo Polski i Europy, wasz wysiłek, praca i myślenie będą miały absolutnie kluczowe znaczenie - mówił naukowcom podczas spotkania w kancelarii.

Obligacje od premiera wracały jako argument w kolejnych dyskusjach z naukowcami. Bo rok później sytuacja się powtórzyła. Budżet Centrum na kolejny rok ani drgnął, naukowcy pisali listy, przekonywali posłów. Tym razem bez skutku: NCN miał spieniężać obligacje i tak łatać swoje wydatki.

Czy na pewno można wydać obligacje na badania naukowe?

Ale z obligacjami dla NCN od początku był problem. Pieniądze miały początkowo zasilić konkursy rozstrzygane na przełomie 2025 i 2026 roku. Ale nie było jasne, czy w ogóle można ich użyć w ten sposób. Wiceministra nauki Karolina Zioło-Pużuk przyznała wówczas w rozmowie z PAP, że problem jest poważny. I wymaga “bardzo głębokich zmian w ustawie”. Bo z przepisów wynika, że NCN może finansować badania naukowe tylko ze środków przekazanych mu z budżetu państwa w formie dotacji celowej.

Wyjaśnienie tej sprawy zajęło pół roku. Dopiero w połowie 2025 roku Ministerstwo Finansów oświadczyło, że środki z obligacji mogą zostać przeznaczone na granty bez konieczności zmiany prawa.

Resort nauki zapewniał, że choć obligacje mają terminy wykupu od 2027 roku, będzie można skorzystać z nich wcześniej.

“Narodowe Centrum Nauki może korzystać z przekazanych przez premiera obligacji skarbowych. Dzięki interpretacji Ministerstwa Finansów i wyjaśnieniu wątpliwości prawnych, środki będą uruchamiane sukcesywnie od 2026 roku” - ogłosił wówczas NCN na swojej stronie.

W grudniu doprecyzował, że w 2026 r. planuje uruchomić z tego źródła około 150 mln zł. “Pieniądze zostaną przeznaczone w szczególności na wsparcie projektów realizowanych przez naukowców na wczesnych etapach kariery” - czytamy w komunikacie.

Ministerstwo finansów “nie zidentyfikowało przestrzeni” na obligacje

Plany sobie, rzeczywistość sobie. Kiedy NCN zawnioskował o zmianę planu finansowego i uwzględnienie w nim środków z obligacji, usłyszał od Ministerstwa Finansów, że to w tym roku niemożliwe.

Ministerstwo Finansów odsyła nas z kwitkiem. W odpowiedzi z biura prasowego czytamy, że resort nie ma informacji o wystąpieniu w NCN szczególnej sytuacji, o którą pytamy oraz o “ewentualnych jej przyczynach”. I dalej, że granty NCN to przecież sprawa Ministerstwa Nauki.

MNiSW tłumaczy “Wyborczej”, że wszystkiemu winna stabilizująca reguła wydatkowa (SRW). Czyli mechanizm prawny z zakresu finansów publicznych. Określa limit wydatków dla jednostek sektora publicznego, a to ma zapewniać stabilność finansową państwa.

W odpowiedzi z biura prasowego resortu nauki czytamy, że wcześniejsze uzgodnienia z Ministerstwem Finansów “dotyczyły przede wszystkim sposobu ujmowania obligacji w księgach rachunkowych NCN oraz ogólnego sposobu postępowania w zakresie wnioskowania o wcześniejszy wykup obligacji”.

“Każde wystąpienie o wcześniejszy wykup obligacji wymaga odrębnych uzgodnień z resortem finansów, a ewentualna zgodna jest uzależniona od dostępnej przestrzeni wydatkowej, wyznaczanej przez stabilizującą regułę wydatkową” - tłumaczy resort nauki. I dodaje: “Z pisma MF wynika, że w aktualnej sytuacji finansowej na rok bieżący takiej przestrzeni nie zidentyfikowano”.

Co w takiej sytuacji ma zrobić NCN? Czekać. W ministerstwie słyszymy, że przecież w przyszłym roku budżet Centrum wzrośnie o 400 mln zł. A to pozwoli nie tylko na zwiększenie budżetów konkursów grantowych, ale też “pokrycie zobowiązań wobec grantobiorców przesuwanych w czasie”.

Wygląda też na to, że obligacje jednak nie będą łatać budżetu NCN wcześniej. “Zgodnie z rekomendacją Ministerstwa Finansów i Gospodarki, NCN po raz pierwszy wykorzysta środki pochodzące z wykupu obligacji w styczniu 2027 roku, kiedy przypada termin zapadalności pierwszej serii obligacji o wartości nominalnej 75 mln zł” - informuje nas Anna Korzekwa-Józefowicz, rzeczniczka NCN.

A MNiSW dodaje: “Zgoda na wcześniejszy wykup kolejnych transz będzie przedmiotem odrębnych analiz resortu finansów w zależności od kondycji finansowej budżetu państwa i potrzeb NCN”.

Pieniądze w przyszłym roku: część zimą, reszta wiosną

NCN szacuje, że sytuacja dotyczy wspomnianych ok. 150 projektów. Ale ostateczna liczba może się zmienić, bo proces formalnego zawierania umów jest w toku. “Dokładamy wszelkich starań, aby przeprowadzić ten proces możliwie sprawnie. Opiekunowie projektów po stronie NCN pozostają w stałym kontakcie z grantobiorcami” - zapewnia rzeczniczka i dodaje: “Tak jak pisaliśmy w liście do jednostek naukowych, w drugiej połowie tego roku NCN znalazło się w szczególnej sytuacji. Ma ona charakter przejściowy i zmieni się w ciągu kilku miesięcy”.

W praktyce 75 mln zł z obligacji, które będzie można uruchomić na przełomie stycznia i lutego 2027 r., pójdzie w całości na te umowy. Brakującą kwotę NCN dosztukuje z obiecanych dodatkowych 400 mln zł. A te przyjdą dopiero na przełomie marca i kwietnia 2027 r.

Obligacje od premiera Tuska już dwa lata temu miały łatać budżet Narodowego Centrum Nauki na badania podstawowe. Ale pieniędzy nie ma, a NCN musi świecić oczami przed naukowcami, którzy dostali granty. Dodaj nas do ulubionych źródeł w Google

Badaczki i badacze, którzy niedawno zdobyli granty w Narodowym Centrum Nauki, dostali we wrześniu zaskakujące wieści. Agencja poinformowała ich, że “znalazła się w szczególnej sytuacji”. W związku z tym, wolałaby podpisać z nimi umowy grantowe nie w tym, a w przyszłym roku. A jeśli jednak zdecydują się zrobić to teraz, muszą wiedzieć, że pierwsze wypłaty środków i tak dostaną w 2027 roku. NCN prosi więc o przesłanie nowych kosztorysów uwzględniających te zmiany.

– Zaczynam projekt teraz, ale tylko dlatego, że moja uczelnia zgodziła się założyć te pieniądze za NCN - mówi “Wyborczej” naukowiec z Warszawy. Opowiada, że poczuł się postawiony pod ścianą, bo miał już wszystko przygotowane i chciał, jak najszybciej zacząć kompletować zespół. - Jak to możliwe, że NCN stracił płynność? - zastanawia się.

Jak dowiaduje się “Wyborcza”, problem dotyczy ok. 150 projektów.

Tusk: “Pieniądze, które można chronić przed surowym spojrzeniem ministra finansów”

Cała ta sytuacja to efekt sprawy, która wydawała się już dawno wyjaśniona i zamknięta.

Pod koniec 2024 roku premier Donald Tusk ogłosił, że znalazł dodatkowe pieniądze na badania podstawowe w Polsce. Narodowe Centrum Nauki dostało 500 mln zł w obligacjach skarbowych. - Te pieniądze można uchronić przed surowym spojrzeniem ministra finansów - mówił podczas spotkania z naukowcami - laureatami nagród Prezesa Rady Ministrów. Tłumaczył, że chce w ten sposób zniwelować skutki “surowej dyscypliny budżetowej”.

Naukowcy odetchnęli wtedy z ulgą. Długo walczyli o pieniądze dla NCN. Pisali listy do premiera, przekonywali posłów w Sejmie, organizowali konferencje w tej sprawie. Robili to dlatego, że w projekcie budżetu na 2025 r. NCN-owi nie dopisano ani złotówki więcej. Mimo że Rada Naukowa wyliczyła wówczas, że potrzeba dodatkowych 300 mln zł i “konsekwentnego, długofalowego zwiększenia nakładów w kolejnych latach”. W przeciwnym razie będzie trzeba rozważyć zawieszenie niektórych konkursów (m.in. Miniatury i Sonatiny, oba skierowane do młodych doktorów) i ograniczenie liczby pozostałych.

Rząd znalazł dodatkowe 50 mln zł, drugie tyle dodali posłowie podczas sejmowych prac nad budżetem. Wtedy sytuację uratował premier: zdecydował się dorzucić NCN-owi dwa razy więcej niż brakowało. Tyle że w obligacjach skarbowych.

– Chciałbym, żeby to było potraktowane jako znak, że nie trzeba mnie przekonywać, że w tym wielkim wyścigu, także o bezpieczeństwo Polski i Europy, wasz wysiłek, praca i myślenie będą miały absolutnie kluczowe znaczenie - mówił naukowcom podczas spotkania w kancelarii.

Obligacje od premiera wracały jako argument w kolejnych dyskusjach z naukowcami. Bo rok później sytuacja się powtórzyła. Budżet Centrum na kolejny rok ani drgnął, naukowcy pisali listy, przekonywali posłów. Tym razem bez skutku: NCN miał spieniężać obligacje i tak łatać swoje wydatki.

Czy na pewno można wydać obligacje na badania naukowe?

Ale z obligacjami dla NCN od początku był problem. Pieniądze miały początkowo zasilić konkursy rozstrzygane na przełomie 2025 i 2026 roku. Ale nie było jasne, czy w ogóle można ich użyć w ten sposób. Wiceministra nauki Karolina Zioło-Pużuk przyznała wówczas w rozmowie z PAP, że problem jest poważny. I wymaga “bardzo głębokich zmian w ustawie”. Bo z przepisów wynika, że NCN może finansować badania naukowe tylko ze środków przekazanych mu z budżetu państwa w formie dotacji celowej.

Wyjaśnienie tej sprawy zajęło pół roku. Dopiero w połowie 2025 roku Ministerstwo Finansów oświadczyło, że środki z obligacji mogą zostać przeznaczone na granty bez konieczności zmiany prawa.

Resort nauki zapewniał, że choć obligacje mają terminy wykupu od 2027 roku, będzie można skorzystać z nich wcześniej.

“Narodowe Centrum Nauki może korzystać z przekazanych przez premiera obligacji skarbowych. Dzięki interpretacji Ministerstwa Finansów i wyjaśnieniu wątpliwości prawnych, środki będą uruchamiane sukcesywnie od 2026 roku” - ogłosił wówczas NCN na swojej stronie.

W grudniu doprecyzował, że w 2026 r. planuje uruchomić z tego źródła około 150 mln zł. “Pieniądze zostaną przeznaczone w szczególności na wsparcie projektów realizowanych przez naukowców na wczesnych etapach kariery” - czytamy w komunikacie.

Ministerstwo finansów “nie zidentyfikowało przestrzeni” na obligacje

Plany sobie, rzeczywistość sobie. Kiedy NCN zawnioskował o zmianę planu finansowego i uwzględnienie w nim środków z obligacji, usłyszał od Ministerstwa Finansów, że to w tym roku niemożliwe.

Ministerstwo Finansów odsyła nas z kwitkiem. W odpowiedzi z biura prasowego czytamy, że resort nie ma informacji o wystąpieniu w NCN szczególnej sytuacji, o którą pytamy oraz o “ewentualnych jej przyczynach”. I dalej, że granty NCN to przecież sprawa Ministerstwa Nauki.

MNiSW tłumaczy “Wyborczej”, że wszystkiemu winna stabilizująca reguła wydatkowa (SRW). Czyli mechanizm prawny z zakresu finansów publicznych. Określa limit wydatków dla jednostek sektora publicznego, a to ma zapewniać stabilność finansową państwa.

W odpowiedzi z biura prasowego resortu nauki czytamy, że wcześniejsze uzgodnienia z Ministerstwem Finansów “dotyczyły przede wszystkim sposobu ujmowania obligacji w księgach rachunkowych NCN oraz ogólnego sposobu postępowania w zakresie wnioskowania o wcześniejszy wykup obligacji”.

“Każde wystąpienie o wcześniejszy wykup obligacji wymaga odrębnych uzgodnień z resortem finansów, a ewentualna zgodna jest uzależniona od dostępnej przestrzeni wydatkowej, wyznaczanej przez stabilizującą regułę wydatkową” - tłumaczy resort nauki. I dodaje: “Z pisma MF wynika, że w aktualnej sytuacji finansowej na rok bieżący takiej przestrzeni nie zidentyfikowano”.

Co w takiej sytuacji ma zrobić NCN? Czekać. W ministerstwie słyszymy, że przecież w przyszłym roku budżet Centrum wzrośnie o 400 mln zł. A to pozwoli nie tylko na zwiększenie budżetów konkursów grantowych, ale też “pokrycie zobowiązań wobec grantobiorców przesuwanych w czasie”.

Wygląda też na to, że obligacje jednak nie będą łatać budżetu NCN wcześniej. “Zgodnie z rekomendacją Ministerstwa Finansów i Gospodarki, NCN po raz pierwszy wykorzysta środki pochodzące z wykupu obligacji w styczniu 2027 roku, kiedy przypada termin zapadalności pierwszej serii obligacji o wartości nominalnej 75 mln zł” - informuje nas Anna Korzekwa-Józefowicz, rzeczniczka NCN.

A MNiSW dodaje: “Zgoda na wcześniejszy wykup kolejnych transz będzie przedmiotem odrębnych analiz resortu finansów w zależności od kondycji finansowej budżetu państwa i potrzeb NCN”.

Pieniądze w przyszłym roku: część zimą, reszta wiosną

NCN szacuje, że sytuacja dotyczy wspomnianych ok. 150 projektów. Ale ostateczna liczba może się zmienić, bo proces formalnego zawierania umów jest w toku. “Dokładamy wszelkich starań, aby przeprowadzić ten proces możliwie sprawnie. Opiekunowie projektów po stronie NCN pozostają w stałym kontakcie z grantobiorcami” - zapewnia rzeczniczka i dodaje: “Tak jak pisaliśmy w liście do jednostek naukowych, w drugiej połowie tego roku NCN znalazło się w szczególnej sytuacji. Ma ona charakter przejściowy i zmieni się w ciągu kilku miesięcy”.

W praktyce 75 mln zł z obligacji, które będzie można uruchomić na przełomie stycznia i lutego 2027 r., pójdzie w całości na te umowy. Brakującą kwotę NCN dosztukuje z obiecanych dodatkowych 400 mln zł. A te przyjdą dopiero na przełomie marca i kwietnia 2027 r.